Klima Atık Isısıyla Tatlı Su Üretimi Nasıl Çalışır?

Klima Atık Isısıyla Tatlı Su Üretimi Nasıl Çalışır? Kondenser Isısından Su Arıtma Sistemleri: Klimalar, soğutma yaptıkları sırada iç ortamdan çektikleri ısıyı dış ortama aktarır. Split klimalarda bu işlem dış ünitedeki kondenser üzerinden gerçekleştirilir. Soğutucu akışkanın taşıdığı ısı, kondenser yüzeyinde dış havaya verilir ve fan yardımıyla atmosfere atılır.

Ancak bu ısı enerjisinin tamamı kullanılamaz durumda değildir. Özellikle sıcak iklimlerde çalışan klimaların kondenserlerinde ortaya çıkan düşük sıcaklıklı atık ısı, uygun bir ısı geri kazanım sistemiyle farklı proseslerde değerlendirilebilir. Bu uygulamalardan biri de tuzlu sudan tatlı su elde edilmesidir.

Klima kondenserinden alınan ısı, deniz suyunun veya tuzlu suyun sıcaklığını yükseltmek ve buharlaşmasını sağlamak için kullanılabilir. Oluşan su buharı daha soğuk bir yüzeyde yoğuşturularak tuzlardan ayrılmış distilat elde edilir. Daha gelişmiş sistemlerde ise nemlendirme-nem alma (Humidification-Dehumidification – HDH) yöntemi kullanılarak klima, soğutma ve su üretimini aynı sistemde gerçekleştirebilir.

Bu yaklaşım, özellikle deniz kıyısındaki konutlar, oteller, küçük işletmeler, tekneler ve şebeke suyuna erişimin kısıtlı olduğu bölgeler için araştırılan alternatif su üretim teknolojilerinden biridir.

Klima atık ısısıyla su üretimi mümkün mü?

Evet. Bunun temelinde klimaların çalışma sırasında dışarı attığı ısının yeniden kullanılması bulunur.

Bir klima soğutma modunda çalışırken evaporatör, iç ortamdan ısı çeker. Kompresör, soğutucu akışkanı sıkıştırarak basıncını ve sıcaklığını yükseltir. Kondenserde ise soğutucu akışkan, taşıdığı ısıyı dış havaya aktararak yoğuşur.

Kondenserde dışarı atılan ısı, yalnızca kompresörün elektrik enerjisinden kaynaklanmaz. İç ortamdan çekilen soğutma yükü de bu ısıya eklenir.

Enerji dengesi yaklaşık olarak şu şekilde ifade edilir: Q_kondenser = Q_evaporatör + W_kompresör
Burada:

  • Q_kondenser: Kondenserden atılan toplam ısı gücü (kW)
  • Q_evaporatör: İç ortamdan çekilen soğutma gücü (kW)
  • W_kompresör: Kompresörün elektriksel güç tüketimi (kW)

Örneğin 3 kW soğutma kapasitesine sahip bir klima, kompresörde 1 kW elektrik gücü tüketiyorsa kondenser tarafında yaklaşık 4 kW ısı atımı oluşur. Bu değer basitleştirilmiş bir enerji dengesi örneğidir; gerçek çalışma koşullarında fanlar, yardımcı ekipmanlar ve cihazın çalışma noktası ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu ısı, deniz suyunun sıcaklığını yükseltmek için kullanılabilir. Ancak kondenserden elde edilen ısının doğrudan tatlı su üretmesi söz konusu değildir. Su üretimi için ayrıca buharlaştırma, buharın taşınması ve yoğuşturulması süreçlerinin tasarlanması gerekir.

Klima Atık Isısıyla Tatlı Su Üretimi

Sistemin çalışma prensibi

Klima atık ısısıyla tatlı su üretiminde farklı sistem mimarileri kullanılabilir. En temel yaklaşım, kondenserden alınan ısı ile tuzlu suyu ısıtmak ve oluşan su buharını ayrı bir yoğuşturma bölümünde toplamaktır.

Daha gelişmiş uygulamalarda ise nemlendirme-nem alma (HDH) çevrimi kullanılır. Bu yöntemde hava, ısıtılmış tuzlu suyla temas ettirilerek nemlendirilir. Nemli hava daha sonra soğutulan bir eşanjörden geçirilir ve içerdiği su buharı yoğuşturularak toplanır.

Kondenser ısısıyla buharlaştırma ve yoğuşturma

Bu sistemde klima dış ünitesinden elde edilen ısı, tuzlu suyun sıcaklığını yükseltmek için kullanılır.

Temel çalışma sırası şöyledir:

  1. Deniz suyu veya tuzlu su besleme tankına alınır.
  2. Besleme suyu, filtreleme ve gerekli ön işlemlerden geçirilir.
  3. Kondenserden alınan ısı, bir ısı eşanjörü üzerinden tuzlu suya aktarılır.
  4. Isınan su, buharlaşma haznesine gönderilir.
  5. Su yüzeyinden ayrılan buhar, yoğuşturma bölümüne taşınır.
  6. Buhar, daha düşük sıcaklıktaki bir yüzeyle temas ederek yoğuşur.
  7. Oluşan distilat ayrı bir toplama tankında biriktirilir.
  8. Buharlaşma sonucunda tuz konsantrasyonu artan konsantre su sistemden kontrollü olarak uzaklaştırılır.

Bu yöntemde su buharı, çözünmüş tuzların büyük bölümünü geride bırakarak ayrılır. Böylece yoğuşma bölümünde düşük tuzlulukta su elde edilebilir. Ancak bu işlem tek başına içilebilir su kalitesini garanti etmez. Uçucu kirleticiler, damlacık taşınımı, korozyon ürünleri ve sistem hijyeni ayrıca değerlendirilmelidir.

Nemlendirme-nem alma (HDH) yöntemi

HDH, düşük sıcaklıklı ısı kaynaklarıyla çalışmaya uygun bir termal su arıtma yöntemidir. Klima kondenserinden elde edilen ısı, bu sistemin nemlendirme aşamasında kullanılabilir. HDH sisteminde temel olarak iki ana proses bulunur:

Nemlendirme (Humidification): Hava, ısıtılmış tuzlu suyla temas ettirilir. Suyun bir bölümü buharlaşarak havaya geçer. Böylece havanın mutlak nemi yükselir.

Nem alma (Dehumidification): Nemli hava, daha soğuk bir yüzey veya eşanjör üzerinden geçirilir. Hava soğuduğunda taşıyabileceği su buharı miktarı azalır ve fazla nem yoğuşarak sıvı suya dönüşür.

Yoğuşan su toplanırken tuzlu suyun büyük bölümü nemlendirme bölümünde kalır. HDH sistemlerinde hava ve su akışları açık veya kapalı çevrim olarak düzenlenebilir. Tasarıma bağlı olarak bir veya birden fazla nem alma kademesi kullanılabilir. Birden fazla kademede ısı geri kazanımı yapılarak sistemin termal performansı artırılabilir.

Bu yöntemin önemli avantajı, çok yüksek sıcaklıklara veya yüksek basınçlı membran sistemlerine ihtiyaç duymadan çalışabilmesidir. Buna karşılık hava debisi, nem oranı, sıcaklık farkı ve eşanjör performansı su üretim miktarını doğrudan etkiler.

Klima atık ısısıyla su üretim sisteminin mekanik bileşenleri

Bu sistem, yalnızca bir klima dış ünitesine su tankı bağlanarak oluşturulamaz. Isı transferi, buharlaşma, yoğuşma, hava hareketi, su beslemesi ve konsantre su yönetimi için birbirleriyle uyumlu çalışan ekipmanlar gerekir.

Klima kondenseri ve ısı geri kazanım eşanjörü

Sistemin enerji kaynağı, klimanın kondenseridir. Split klima sistemlerinde kondenser, dış ünitede bulunan ve sıcak soğutucu akışkanın ısısını dış havaya aktaran serpantin yapısındaki ısı eşanjörüdür. Atık ısıdan yararlanmak için iki farklı yaklaşım uygulanabilir:

Kondenser hava akımından yararlanma: Dış ünitenin fanı tarafından oluşturulan sıcak hava akımı, buharlaşma bölümünün hava kanalından geçirilir. Böylece kondenserden çıkan sıcak hava, tuzlu su yüzeyindeki buharlaşmayı destekler.

Soğutucu akışkan ile dolaylı ısı aktarımı: Kondenser devresinden uygun bir ara eşanjör yardımıyla ısı alınarak ayrı bir su devresine aktarılır. Bu devre, tuzlu suyu ısıtan eşanjörü besler.

İkinci yöntemde soğutucu akışkan ile tuzlu su birbirine doğrudan temas etmez. Isı aktarımı kapalı bir ara devre üzerinden gerçekleştirilir. Bu ayrım önemlidir. Klima üreticisinin soğutucu akışkan devresine müdahale edilmesi; soğutucu akışkan miktarı, basınç kayıpları, yoğuşma sıcaklığı ve kompresör çalışma koşullarını değiştirebilir. Bu nedenle standart bir klima cihazına sonradan kontrolsüz biçimde eşanjör eklenmesi doğru bir uygulama değildir.

Isı geri kazanım eşanjörü tasarlanırken şu parametreler dikkate alınmalıdır:

  • Kondenser giriş ve çıkış sıcaklıkları
  • Soğutucu akışkanın basınç ve sıcaklık koşulları
  • Isı geri kazanım kapasitesi
  • Eşanjör yaklaşım sıcaklığı
  • Basınç kaybı
  • Korozyon dayanımı
  • Kısmi yükte çalışma koşulları
  • Klimanın üretici tarafından belirlenen çalışma sınırları

Özellikle kondenserin ısı atım kapasitesini olumsuz etkileyen bir tasarım, klima performansını düşürebilir.

Tuzlu su besleme tankı ve besleme pompası

Deniz suyu veya tuzlu su, sistemin ham su beslemesini oluşturur. Besleme tankı, sistemin ihtiyacına göre sürekli veya kesikli çalışabilir. Tankın hacmi, su üretim kapasitesi, besleme debisi ve çalışma süresi dikkate alınarak belirlenmelidir. Besleme hattında şu ekipmanlar kullanılabilir:

  • Besleme pompası
  • Kaba filtre
  • Kartuş filtre
  • Debimetre
  • Seviye sensörü
  • Sıcaklık sensörü
  • Kontrol vanaları
  • Çekvalf

Deniz suyu kullanılan sistemlerde kum, askıda katı madde, biyolojik kirlenme ve korozyon dikkate alınmalıdır. Ön filtreleme, özellikle küçük kanallı eşanjörlerin ve püskürtme elemanlarının tıkanmasını önlemek açısından önemlidir.

Buharlaştırma haznesi (Evaporasyon Bölümü)

Buharlaştırma haznesi, tuzlu suyun ısıtıldığı ve su buharının sıvı fazdan ayrıldığı bölümdür. Bu bölümde doğrudan bir elektrikli ısıtıcı yerine klima kondenserinden alınan ısı kullanılabilir. Isı, serpantin veya plakalı eşanjör gibi bir eleman üzerinden suya aktarılabilir. Buharlaştırma haznesinin tasarımında şu özellikler dikkate alınmalıdır:

  • Su yüzey alanı
  • Su derinliği
  • Çalışma sıcaklığı
  • Hava akış hızı
  • Buhar çıkış alanı
  • Damlacık sürüklenmesi
  • Tuz birikimi
  • Temizlik ve bakım erişimi

Su yüzey alanı ve hava akışının düzenlenmesi, buharlaşma hızını etkiler. Ancak buharlaşmayı artırmak amacıyla hava hızının aşırı yükseltilmesi, su damlacıklarının buharla birlikte taşınmasına neden olabilir. Bu durum distilat kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle buharlaştırma haznesinde yalnızca yüksek buharlaşma miktarı değil, damlacık taşınımının önlenmesi de hedeflenmelidir.

Hava kanalı ve girdap oluşturucular (Vortex Generators)

Yeni nesil araştırmalarda öne çıkan bileşenlerden biri, hava kanalına yerleştirilen girdap oluşturuculardır. Bunlar, hava akımında kontrollü türbülans ve girdap hareketleri oluşturan küçük geometrik elemanlardır. Amaç, hava ile su yüzeyi arasındaki ısı ve kütle transferini artırmaktır.

Normal bir hava kanalında akış, yüzeye yakın bölgede sınır tabaka oluşturur. Bu tabaka, su yüzeyinden havaya buhar geçişini sınırlandırabilir. Vortex generator kullanıldığında hava akımı karıştırılır ve sınır tabaka etkisi azaltılabilir. Böylece uygun tasarım koşullarında buharlaşma hızı artırılabilir. Ancak bu elemanların bir dezavantajı vardır: Akışa direnç oluştururlar.

Kanal kesiti küçültülür veya girdap oluşturucuların geometrisi uygun seçilmezse basınç kaybı artar. Bu durumda dış ünite fanının çalışma noktası değişebilir ve kondenserden atılan ısı miktarı azalabilir. Dolayısıyla vortex generator tasarımında ısı ve kütle transferindeki artış ile basınç kaybı birlikte değerlendirilmelidir.

Nemlendirici (Humidifier)

HDH sistemlerinde nemlendirici, hava ile ısıtılmış tuzlu suyun temas ettiği bölümdür. Nemlendirici içerisinde su, püskürtme nozullarıyla damlacıklar halinde dağıtılabilir veya dolgu malzemesi üzerinden ince film şeklinde akıtılabilir. Hava ve suyun temas yüzeyi artırıldıkça buharlaşma ve nem transferi desteklenir.

Nemlendirici tasarımında:

  • Hava debisi
  • Su debisi
  • Su giriş sıcaklığı
  • Hava giriş sıcaklığı ve bağıl nemi
  • Dolgu malzemesinin yüzey alanı
  • Hava tarafı basınç kaybı
  • Su dağılımının homojenliği

önemli tasarım parametreleridir. Püskürtme nozullarında tuz birikimi ve tıkanma, dolgu malzemelerinde ise kirlenme ve biyolojik oluşum riski dikkate alınmalıdır.

Nem alıcı ve yoğuşturucu (Dehumidifier)

Nem alıcı, havadaki su buharının yoğuşturularak sıvı hale getirildiği bölümdür. Bu bölümde nemli hava, daha düşük sıcaklıktaki bir yüzeyle temas eder. Havanın sıcaklığı çiğ noktası sıcaklığının altına indiğinde su buharı yoğuşmaya başlar. Nem alıcı tasarımında plakalı eşanjör, serpantin tipi eşanjör veya doğrudan temaslı dolgulu kolon gibi farklı çözümler kullanılabilir.

Kapalı bir eşanjör kullanıldığında, nemli hava ile soğutma suyu birbirine karışmaz. Yoğuşan su ayrı bir drenaj hattından toplanır. Doğrudan temaslı sistemlerde ise hava, soğutma suyu veya başka bir sıvıyla temas eder. Bu yaklaşımda sıvı kalitesi, damlacık taşınması ve ürün suyunun kirlenme riski ayrıca değerlendirilmelidir. Yoğuşturma yüzeyinin sıcaklığı, hava debisi ve eşanjör yüzey alanı üretilecek su miktarını etkiler.

Soğutma devresi ve ısı geri kazanımı

Yoğuşturma işleminin gerçekleşebilmesi için nemli havanın soğutulması gerekir. HDH sistemlerinde bu amaçla soğutma suyu devresi, klima evaporatörü veya ayrı bir soğutma eşanjörü kullanılabilir. Bazı entegre tasarımlarda klima evaporatöründen yararlanılarak hem ortam soğutması hem de nemli havanın yoğuşturulması sağlanabilir. Bu durumda evaporatörün soğutma kapasitesi iki farklı ihtiyaca göre paylaşılır:

  • İç ortamın soğutulması
  • Nemli havanın yoğuşturulması

Bu iki yükün aynı anda karşılanabilmesi için evaporatör kapasitesi, hava debisi ve yoğuşma yükü birlikte hesaplanmalıdır.

Distilat toplama tankı ve su şartlandırma

Yoğuşma bölümünde elde edilen su, damlacıkların ve kirleticilerin taşınmasını önleyecek şekilde tasarlanmış bir drenaj sistemiyle toplanır. Distilat tankı kapalı, temizlenebilir ve uygun malzemeden imal edilmiş olmalıdır. Toplanan suyun içme suyu olarak kullanılabilmesi için aşağıdaki işlemler gerekebilir:

  • İletkenlik ve toplam çözünmüş madde kontrolü
  • pH kontrolü
  • Gerekli durumlarda remineralizasyon
  • Uygun dezenfeksiyon
  • Mikrobiyolojik ve kimyasal analizler

Distilasyon, çözünmüş tuzların büyük bölümünü sudan ayırır. Ancak uçucu organik bileşikler, bazı kimyasal kirleticiler ve aerosol damlacıkları distilata geçebilir. Bu nedenle yalnızca düşük iletkenlik ölçülmesi, suyun içilebilir olduğunu kanıtlamaz.

Konsantre su ve tuz yönetimi

Buharlaşma sırasında suyun bir bölümü sistemden ayrılırken tuzlar haznede kalır. Bu nedenle geride kalan suyun tuzluluğu zamanla artar. Konsantrasyonun kontrolsüz yükselmesi:

  • Eşanjör yüzeylerinde kireç ve tuz çökelmesine
  • Isı transfer katsayısının düşmesine
  • Boru ve vana tıkanmalarına
  • Korozyon riskinin artmasına
  • Temizlik sıklığının yükselmesine

neden olabilir. Bu nedenle sistemde belirli aralıklarla konsantre su tahliyesi yapılmalıdır. Besleme ve tahliye debileri, suyun tuzluluğu ve sistemin geri kazanım oranına göre belirlenmelidir.

Sistem tasarımında yapılması gereken mühendislik hesapları

Klima atık ısısıyla su üretim sisteminin tasarımında yalnızca kondenser sıcaklığını bilmek yeterli değildir. Isı kaynağının kapasitesi, tuzlu suyun buharlaşma ihtiyacı, yoğuşturma kapasitesi, hava debisi ve yardımcı ekipmanların enerji tüketimi birlikte değerlendirilmelidir.

Kondenserden geri kazanılabilecek ısı

Kondenserden alınabilecek ısı, klima kapasitesi ve kompresör gücü üzerinden yaklaşık olarak belirlenebilir.

Q_kondenser = Q_soğutma + P_kompresör

Örneğin:
Q_soğutma = 3 kW
P_kompresör = 1 kW
Q_kondenser = 3 + 1
Q_kondenser = 4 kW

Bu örnekte kondenserden yaklaşık 4 kW ısı atımı oluşmaktadır. Ancak bu enerjinin tamamı geri kazanılabilir değildir. Kondenserin minimum ısı atım ihtiyacı, klima çalışma sınırları ve ısı geri kazanım eşanjörünün performansı dikkate alınmalıdır.

Isı eşanjöründe ısı transferi

Kondenserden alınan ısının suya aktarılması için eşanjör kapasitesi hesaplanmalıdır.

Q = m_dot x cp x ΔT

Burada:

  • Q: Isı transfer hızı (kW)
  • m_dot: Akışkanın kütlesel debisi (kg/s)
  • cp: Özgül ısı kapasitesi (kJ/kg.K)
  • ΔT: Akışkanın giriş ve çıkış sıcaklık farkı (K)

Eşanjörün tasarımında logaritmik ortalama sıcaklık farkı ve toplam ısı geçiş katsayısı da dikkate alınır.

Q = U x A x ΔT_lm

Burada:

  • U: Toplam ısı geçiş katsayısı (W/m².K)
  • A: Isı transfer yüzey alanı (m²)
  • ΔT_lm: Logaritmik ortalama sıcaklık farkı (K)

Eşanjör seçimi yapılırken yalnızca nominal kapasite değil, kirlenme faktörü, malzeme uyumu, basınç kaybı ve kısmi yük performansı da incelenmelidir.

Buharlaşma için gerekli ısı

Suyun buharlaşması için duyulur ısının yanında buharlaşma gizli ısısının da karşılanması gerekir.

Basitleştirilmiş enerji hesabı: Q_gerekli = m_su x cp x ΔT + m_buhar x h_fg

Burada:

  • m_su: Isıtılan su kütlesi (kg)
  • cp: Suyun özgül ısı kapasitesi (kJ/kg.K)
  • ΔT: Su sıcaklığındaki artış (K)
  • m_buhar: Buharlaşan su kütlesi (kg)
  • h_fg: Buharlaşma gizli ısısı (kJ/kg)

Bu bağıntı, ideal ve basitleştirilmiş bir enerji hesabıdır. Gerçek sistemde hazne kayıpları, hava akışıyla taşınan enerji, tuzlu suyun özellikleri ve ısı geri kazanımı ayrıca hesaba katılmalıdır. Önemli nokta şudur: Suyun yalnızca sıcaklığını yükseltmek yeterli değildir. Tatlı su üretim miktarını belirleyen temel unsur, ne kadar suyun buharlaştırılıp daha sonra yoğuşturulabildiğidir.

Hava debisi ve nem taşıma kapasitesi

HDH sistemlerinde hava, su buharını nemlendiriciden yoğuşturucuya taşıyan çalışma akışkanıdır. Havanın nem taşıma kapasitesi, kuru hava başına nem miktarıyla ifade edilen nem oranı (humidity ratio) üzerinden değerlendirilir.

m_su = m_kuru_hava x (w_çıkış – w_giriş)

Burada:

  • m_su: Hava tarafından taşınan su buharı debisi (kg/s)
  • m_kuru_hava: Kuru hava kütlesel debisi (kg/s)
  • w_giriş: Nemlendirici girişindeki nem oranı (kg su/kg kuru hava)
  • w_çıkış: Nemlendirici çıkışındaki nem oranı (kg su/kg kuru hava)

Bu bağıntı, nemlendiricide havaya eklenen su buharı miktarını gösterir. Yoğuşturucuda bunun tamamının sıvı su olarak toplanması garanti değildir. Yoğuşturma verimi, drenaj ve sistem kayıpları gerçek ürün suyu miktarını belirler.

Su üretim kapasitesi ve geri kazanım oranı

Üretilen distilat miktarı, belirli bir zaman aralığında toplanan su hacmiyle ifade edilir.

Üretim kapasitesi (L/h) = Toplanan distilat hacmi (L) / Süre (h)

Besleme suyunun ne kadarının distilata dönüştüğünü değerlendirmek için geri kazanım oranı kullanılabilir.

Geri kazanım (%) = (Distilat debisi / Besleme suyu debisi) x 100

Bu değer, sistemin su üretim performansını gösterir. Ancak yüksek geri kazanım oranı her zaman daha iyi bir tasarım anlamına gelmez. Tuzlu suyun aşırı konsantre olması, çökelme ve kirlenme riskini artırabilir.

Klima performansına etkisi

Atık ısı geri kazanımının en önemli tasarım şartlarından biri, klimanın soğutma performansını gereğinden fazla düşürmemektir.

Klima performansı COP ile ifade edilir: COP = Q_soğutma / P_elektrik

Kondenserden ısı alınırken kondenserin ısı atım koşulları bozulursa yoğuşma basıncı ve sıcaklığı yükselebilir. Bu durum kompresörün elektrik tüketimini artırabilir. Ayrıca dış ünite hava kanalına eklenen buharlaştırma bölümü ve vortex generator gibi elemanlar fan tarafında basınç kaybı oluşturabilir. Dolayısıyla sistemin değerlendirilmesinde yalnızca üretilen litre/saat su miktarı değil, klimanın COP değişimi ve yardımcı ekipmanların elektrik tüketimi de izlenmelidir.

2026 yılında yayımlanan deneysel çalışmalar ne gösteriyor?

Klima atık ısısıyla tatlı su üretimi konusunda son yıllarda farklı sistem mimarileri araştırılmaktadır. 2026 yılında yayımlanan iki deneysel çalışma, bu teknolojinin gelişimini göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

Split klima kondenser ısısıyla doğrudan buharlaştırma

19 Haziran 2026 tarihinde Environmental Progress & Sustainable Energy dergisinde yayımlanan “Airflow-enhanced evaporation–condensation seawater desalination using residential air conditioner waste heat” başlıklı çalışmada, konut tipi split klima dış ünitesinin atık ısısından yararlanan bir su üretim sistemi deneysel olarak incelenmiştir.

Çalışmada yaklaşık 35 ppt başlangıç tuzluluğuna sahip deniz suyu kullanılmıştır. Sistemin çalışma yaklaşımı şöyledir:

  • Klima kondenserinden elde edilen ısı, bir eşanjör aracılığıyla deniz suyuna aktarılmıştır.
  • Isıtılan deniz suyunun yüzeyinden su buharlaşması sağlanmıştır.
  • Dış üniteden gelen sıcak hava, su yüzeyinin üzerindeki hava kanalından geçirilmiştir.
  • Hava kanalında kullanılan delta kanatlı vortex generator elemanları, akışın karışmasını ve ısı-kütle transferini artırmak amacıyla değerlendirilmiştir.
  • Oluşan su buharı, ayrı bir yoğuşturma yüzeyinde toplanmıştır.

Araştırmada yaklaşık 0,015–0,025 m² kanal kesit alanlarında saatte 950–980 ml tatlı su üretimine ulaşılmıştır. Bununla birlikte kanal geometrisinin klima performansı üzerinde etkisi olduğu görülmüştür. En kısıtlayıcı kanal koşullarında klima COP değeri yaklaşık 3,92’den 3,02 seviyesine düşmüştür. Bu sonuç, daha fazla su üretmek için hava kanalını daraltmanın veya akışı aşırı türbülanslı hale getirmenin her zaman doğru olmadığını göstermektedir. Buharlaşma artışı ile klima performansı arasında tasarım optimizasyonu yapılmalıdır.

Çalışmada hesaplanan yaklaşık 0,017 ABD doları/L işletme maliyeti de yalnızca araştırmanın kullandığı varsayımlar ve enerji hesabı çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu değer; ilk yatırım, bakım, membran veya filtre değişimi, su analizleri ve tüm yaşam döngüsü maliyetini kapsayan genel bir ticari su maliyeti olarak yorumlanmamalıdır.

HDH ve buhar sıkıştırmalı soğutma sisteminin entegrasyonu

15 Haziran 2026 tarihinde Energy Conversion and Management dergisinde yayımlanan “Experimental and simulation study of an integrated humidification-dehumidification and vapour compression refrigeration system for waste heat utilization” başlıklı çalışmada, HDH ve buhar sıkıştırmalı soğutma sistemi birlikte incelenmiştir.

Bu sistemde klima kondenserinden elde edilen ısı, nemlendirme bölümünde kullanılırken soğutma çevrimi de nemli havanın soğutulması ve yoğuşturulması süreçlerine katkı sağlar. Araştırmada kompakt, dikey hava kanalı içerisinde şu bölümler entegre edilmiştir:

  • Hava ön ısıtıcısı
  • Nemlendirici
  • Su soğutmalı nem alıcı
  • Evaporatör soğutmalı nem alıcı

Belirli deney koşullarında tuzlu su sıcaklığı yaklaşık 42 °C iken 5,53 kW soğutma kapasitesi ve 7,94 L/h tatlı su üretimi raporlanmıştır. Bu çalışma, klima ve su üretim sistemlerinin tek bir enerji altyapısında birleştirilebileceğini gösteren önemli bir örnektir. Ancak sonuçlar, belirli bir deney düzeneğine ve çalışma koşullarına aittir. Her split klima sisteminde aynı üretim kapasitesinin elde edileceği anlamına gelmez.

Klima atık ısısıyla su üretiminde dikkat edilmesi gereken tasarım sorunları

Bu sistemlerin geliştirilmesinde temel zorluk, atık ısıyı kullanırken klimanın kendi çalışma performansını korumaktır.

Kondenser sıcaklığının yükselmesi

Kondenserin ısı atım kapasitesi azaltılırsa soğutucu akışkanın yoğuşma sıcaklığı ve basıncı yükselebilir. Bu durum kompresörün daha yüksek basınç oranında çalışmasına, elektrik tüketiminin artmasına ve soğutma kapasitesinin düşmesine neden olabilir. Isı geri kazanım eşanjörü, kondenserin üretici tarafından belirlenen çalışma sınırlarını aşmasına neden olmayacak şekilde tasarlanmalıdır.

Hava tarafı basınç kaybı

Dış ünite fanının hava akışına ilave kanal, filtre veya buharlaştırma haznesi eklenmesi basınç kaybını artırabilir. Fan debisinin düşmesi, kondenserin yeterince soğutulamamasına yol açabilir. Bu nedenle hava kanalının kesiti, uzunluğu, dirsekleri ve girdap oluşturucu geometrisi birlikte değerlendirilmelidir.

Kireçlenme ve tuz çökelmesi

Deniz suyu ısıtıldıkça suyun bir bölümü buharlaşır ve geride kalan sıvının tuzluluğu artar. Bu durum özellikle sıcak yüzeylerde mineral çökelmesine neden olabilir. Eşanjör yüzeylerinde oluşan birikintiler ısı geçişini düşürür ve bakım ihtiyacını artırır. Sistemde uygun tahliye oranı, temizleme yöntemi ve korozyona dayanıklı malzeme seçimi yapılmalıdır.

Korozyon ve malzeme seçimi

Deniz suyu, özellikle klorür içeriği nedeniyle birçok metal malzeme için korozif bir ortam oluşturabilir. Bu nedenle tuzlu suyla temas eden eşanjör, tank, pompa, vana ve bağlantı elemanlarında malzeme uyumu kontrol edilmelidir. Kullanılacak paslanmaz çelik kalitesi, titanyum, polimer veya diğer malzemeler; sıcaklık, klorür konsantrasyonu, pH ve işletme koşullarına göre seçilmelidir. Tek bir malzemenin bütün deniz suyu uygulamalarında uygun olduğu varsayılmamalıdır.

Distilatın içme suyu kalitesi

Buharlaştırma ve yoğuşturma, çözünmüş tuzların büyük bölümünü ayırır. Ancak elde edilen suyun doğrudan içilebilir olduğu kabul edilmemelidir. Uçucu organik bileşikler, bazı kimyasal kirleticiler, aerosol damlacıkları ve sistemden kaynaklanabilecek kirlenmeler distilata geçebilir. İçme suyu olarak kullanılacak ürün suyu için uygun analizler yapılmalı; gerekli arıtma, dezenfeksiyon ve remineralizasyon işlemleri uygulanmalıdır.

Klimanın çalışmadığı dönemlerde su üretimi

Bu sistemler klima çalıştığında ortaya çıkan atık ısıyı kullanır. Dolayısıyla klima kapalıyken veya düşük yükte çalışırken su üretim kapasitesi azalabilir. Sürekli su ihtiyacı bulunan uygulamalarda alternatif bir ısı kaynağı veya depolama sistemi gerekebilir.

Bu teknoloji hangi alanlarda kullanılabilir?

Klima atık ısısıyla su üretimi, özellikle soğutma ihtiyacının yüksek olduğu ve suya erişimin kısıtlı olduğu alanlarda araştırılmaktadır.

  • Kıyı bölgelerindeki konutlar: Deniz suyuna yakın konutlarda küçük ölçekli tatlı su üretimi için değerlendirilebilir.
  • Oteller ve turizm tesisleri: Çok sayıda klima dış ünitesinin bulunduğu tesislerde, atık ısıların ortak bir su üretim sisteminde değerlendirilmesi araştırılabilir.
  • Tekneler ve yatlar: Soğutma sistemlerinin atık ısısından yararlanılarak sınırlı miktarda kullanım suyu elde edilmesi mümkündür. Ancak deniz ortamında korozyon, alan ve enerji dengesi önemlidir.
  • Küçük adalar ve uzak yerleşimler: Merkezi su altyapısının bulunmadığı yerlerde, küçük ölçekli su üretim sistemleri alternatif çözüm olabilir.
  • Ticari binalar: Sürekli çalışan soğutma sistemlerinin bulunduğu yapılarda atık ısı geri kazanımı, su üretimiyle birlikte değerlendirilebilir.

Bu uygulamaların ekonomik olarak anlamlı olabilmesi için klima çalışma süresi, su ihtiyacı, deniz suyu erişimi, ekipman maliyeti ve bakım koşulları birlikte analiz edilmelidir.

Klima atık ısısıyla su üretimi, ters ozmozun alternatifi mi?

Bu sistemler ile ters ozmoz (RO) aynı prensiple çalışmaz. Ters ozmozda tuzlu su, yarı geçirgen membranlardan geçirilmek üzere yüksek basınca çıkarılır. Membran, suyun geçişine izin verirken çözünmüş tuzların büyük bölümünü tutar. Klima atık ısıyla su üretiminde ise termal enerji kullanılır. Su buharlaştırılır ve ardından yoğuşturularak tuzlardan ayrılır. İki yöntemin temel farkları şöyledir:

ÖzellikTers ozmoz (RO)Klima atık ısısıyla termal su üretimi
Ayırma prensibiYarı geçirgen membran ve basınçBuharlaşma ve yoğuşma
Enerji kaynağıElektrik enerjisiKlima kondenserinden geri kazanılan ısı ve yardımcı elektrik
Temel ekipmanYüksek basınç pompası, membran, ön arıtmaEşanjör, buharlaştırıcı, nemlendirici ve yoğuşturucu
Konsantre atıkMembran konsantresiBuharlaşma sonrası kalan konsantre su
Uygulama ölçeğiKüçük ve büyük kapasitelerAraştırmalarda ağırlıklı olarak küçük ve orta ölçekli sistemler
İşletme koşuluMembran basıncı ve su kalitesiIsı kaynağı, hava debisi ve sıcaklık farkı

Ters ozmoz, özellikle büyük miktarda deniz suyunun arıtılmasında yerleşik ve yaygın bir teknolojidir. Klima atık ısısıyla su üretimi ise mevcut soğutma sistemlerinin atık ısısından yararlanmayı hedefleyen, henüz geliştirilmekte olan bir yaklaşımdır. Bu nedenle mevcut durumda ters ozmozun genel bir alternatifi olarak değerlendirilmemelidir. Daha çok küçük ölçekli, yerel ve atık ısı kaynağının bulunduğu uygulamalarda araştırılabilecek bir çözüm olarak görülmelidir.

Sonuç

Klima atık ısısıyla tatlı su üretimi, soğutma sistemlerinde normalde çevreye bırakılan düşük sıcaklıklı ısının yeniden değerlendirilmesini sağlayan ilgi çekici bir mühendislik yaklaşımıdır. Kondenserden elde edilen ısı, tuzlu suyun buharlaştırılmasında kullanılabilir. Oluşan su buharı ayrı bir yoğuşturma bölümünde toplanarak distilat elde edilebilir. Daha gelişmiş HDH sistemlerinde ise nemlendirme ve nem alma prosesleri, klima soğutma çevrimiyle birleştirilerek aynı sistemde hem soğutma hem de su üretimi gerçekleştirilebilir.

2026 yılında yayımlanan deneysel çalışmalar, konut tipi klimalarla küçük ölçekli tatlı su üretiminin teknik olarak mümkün olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte su üretim kapasitesi, klima performansındaki değişim, eşanjör tasarımı, hava tarafı basınç kayıpları, tuz çökelmesi ve ürün suyu kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Bu teknoloji henüz her klimaya uygulanabilecek standart bir ticari çözüm değildir. Ancak özellikle sıcak iklimlerde, deniz suyuna erişimi bulunan ve uzun süre çalışan soğutma sistemlerinde atık ısı geri kazanımı ile su üretimini bir araya getiren yeni nesil uygulamalar için önemli bir araştırma alanıdır.

Kaynaklar ve teknik okumalar

  • Mugisidi, D. ve diğerleri (2026). Airflow-enhanced evaporation–condensation seawater desalination using residential air conditioner waste heat. Environmental Progress & Sustainable Energy. https://doi.org/10.1002/ep.70555
  • Saxena, A. ve Tangellapalli, S. (2026). Experimental and simulation study of an integrated humidification-dehumidification and vapour compression refrigeration system for waste heat utilization. Energy Conversion and Management, 358, 121496. https://doi.org/10.1016/j.enconman.2026.121496
  • Rady, M. ve diğerleri (2021). Design and analysis of waste heat recovery from residential air conditioning units for cooling and pure water production. International Journal of Low-Carbon Technologies, 16(3), 1018–1032. https://doi.org/10.1093/ijlct/ctab033
  • Rahimi-Ahar, Z. ve Hatamipour, M. S. (2024). Performance evaluation of hybrid humidification-dehumidification desalination systems: State of the art. Applied Thermal Engineering, 244, 122736. https://doi.org/10.1016/j.applthermaleng.2024.122736
  • World Health Organization (2026). Guidelines for Drinking-water Quality. https://www.who.int/publications/i/item/9789240121225

Yorum Yap