EN 1092-1 ve ASME B16.5 flanşları aynı anma çapında olsalar bile genellikle birbirine bağlanamaz. Cıvata dairesi, cıvata çapı, delik sayısı ve basınç sınıflandırma mantığı farklıdır. Türkiye’deki tesisat, enerji ve tersane projelerinde iki standart bir arada kullanılır. Avrupa kaynaklı ekipmanlar genellikle EN, ABD kaynaklı pompa, vana ve proses ekipmanları ise genellikle ASME bağlantılıdır. Şartnamede yalnızca “DN100 flanş” yazması, sahada uyumsuz parça ve montaj gecikmesine yol açabilir.
Bu yazıda iki standardın kapsamı, basınç sınıflandırması, ölçü farkları, flanş tipleri ve malzeme karşılıkları karşılaştırılmakta, sipariş öncesi kontrol edilmesi gereken noktalar özetlenmektedir.
EN 1092-1 ve ASME B16.5 Standartların kapsamı
İki standart hem çap aralığında hem de basıncı ifade etme biçiminde ayrışır.
| Özellik | EN 1092-1 | ASME B16.5 |
| Çap aralığı | DN10 – DN4000 | NPS ½” – 24″ |
| Basınç ifadesi | PN 2,5 – PN 400 | Class 150, 300, 400, 600, 900, 1500, 2500 |
| Ölçü birimi | mm, metrik cıvata | inç, UNC cıvata |
| Kullanım | Avrupa ve Türkiye’de bina tesisatı, su, ısıtma, doğalgaz | Petrokimya, enerji, offshore, ABD kaynaklı ekipman |
NPS 24″ üzeri ASME flanşlar ASME B16.47 kapsamındadır. Class sınıflandırmalı Avrupa çelik flanşları için ise EN 1759-1 standardı bulunur.

Basınç sınıflandırması: PN ile Class
PN değeri bar cinsinden bir anma basıncıdır; Class değeri ise doğrudan bir basınç değildir. İki sistemde de izin verilen çalışma basıncı malzemeye ve sıcaklığa göre düşer.
EN 1092-1’de PN16 flanş, referans sıcaklıkta yaklaşık 16 bar için tasarlanmıştır. Daha yüksek sıcaklıklarda izin verilen basınç, standardın malzeme gruplarına göre verilen basınç-sıcaklık tablolarından okunur.
ASME B16.5’te ise Class numarası bir derecelendirme grubudur. Örneğin malzeme grubu 1.1 (A105 dövme karbon çeliği) için:
| Sıcaklık | Class 150 | Class 300 |
| -29 – 38 °C | 19,6 bar | 51,1 bar |
| 200 °C | 13,8 bar | 43,8 bar |
ISO 7005-1 ve EN 1759-1’de Class 150 için PN 20, Class 300 için PN 50 karşılığı kullanılır. Bu karşılık yalnızca basınç düzeyini ifade eder; ölçüler farklı olduğundan flanşlar birbirinin yerine kullanılamaz.
Ölçü ve cıvata farkları
Aynı anma çapındaki EN ve ASME flanşlar dış çap, cıvata dairesi ve cıvata sayısında birbirini tutmaz. Aşağıdaki örneklerde fark birkaç milimetre olsa da cıvatalar deliklere oturmaz.
| Flanş | Dış çap (mm) | Cıvata dairesi (mm) | Cıvata |
| DN50 PN16 (EN) | 165 | 125 | 4 × M16 |
| 2″ Class 150 (ASME) | 152,4 | 120,7 | 4 × 5/8″ |
| DN50 PN40 (EN) | 165 | 125 | 4 × M16 |
| 2″ Class 300 (ASME) | 165,1 | 127,0 | 8 × 5/8″ |
| DN100 PN16 (EN) | 220 | 180 | 8 × M16 |
| 4″ Class 150 (ASME) | 228,6 | 190,5 | 8 × 5/8″ |
DN50 PN40 ile 2″ Class 300 dış çapta neredeyse aynıdır, ancak cıvata sayısı 4’e karşı 8’dir. Sahada yalnızca dış çapa bakılarak yapılan eşleştirme bu yüzden yanıltıcıdır.
Boru dış çapları da farklılık gösterebilir. EN sisteminde DN100 için 114,3 mm yaygın olsa da, bazı uygulamalarda farklı seriler kullanılır; kaynak boyunlu flanşta boyun çapı ve et kalınlığı mutlaka boruya göre belirtilmelidir.
Örnek senaryo: ASME bağlantılı pompa, EN hattı
Aşağıdaki örnek, iki standardın karıştığı projelerde sık karşılaşılan tipik bir durumu temsil etmektedir.
Bir pompa istasyonunda boru hattı DN50 PN40 (EN 1092-1) olarak tasarlanmış, pompa ise ASME bağlantılı olarak tedarik edilmiştir. Pompa çıkışında 2″ Class 300 flanş vardır. İki flanşın dış çapı neredeyse aynı olduğu için (165 mm ve 165,1 mm) parçaların uyumlu olduğu varsayılır. Montajda ise pompa flanşında 8, hat flanşında 4 cıvata deliği bulunduğu ve cıvata dairelerinin de farklı olduğu (127 mm ve 125 mm) görülür.
Bu durumda üç çözüm değerlendirilebilir:
- Kısa bir geçiş parçası (spool) imal etmek: bir ucunda ASME 2″ Class 300 kaynak boyunlu flanş, diğer ucunda EN 1092-1 DN50 PN40 Tip 11 flanş bulunur. DN50 ve NPS 2″ boruların dış çapı aynı olduğundan (60,3 mm) iki flanş aynı boruya kaynatılabilir.
- Pompayı EN bağlantılı versiyonuyla değiştirmek. Bu seçenek tedarik süresine bağlıdır.
- Hattın pompa bölümünü ASME flanşlarla yeniden düzenlemek.
Uygulamada en hızlı çözüm genellikle geçiş parçasıdır. Asıl önlem ise ekipman siparişinde bağlantı standardının şartnameye açıkça yazılmasıdır.
Flanş tipleri ve yüzey formları
İki standartta da temel flanş tipleri benzer işlevlere sahiptir, ancak adlandırma farklıdır. EN 1092-1 tipleri numarayla, ASME tipleri isimle anılır.
| İşlev | EN 1092-1 | ASME B16.5 |
| Kaynak boyunlu | Tip 11 | Weld Neck (WN) |
| Boruya geçmeli, kaynaklı | Tip 01 (plaka), Tip 12 (göbekli) | Slip-On (SO) |
| Kör | Tip 05 | Blind (BL) |
| Dişli | Tip 13 | Threaded (TH) |
| Döner (gevşek) | Tip 02 + kaynak boğazı | Lap Joint (LJ) + stub end |
| Soket kaynaklı | Standart tipte yok | Socket Weld (SW) |
Yüzey formlarında EN 1092-1 harf kodları kullanır: Form A düz yüzey, Form B1 ve B2 yükseltilmiş yüzeydir. B1 için yüzey pürüzlülüğü yaklaşık Ra 3,2–12,5 µm, B2 için Ra 0,8–3,2 µm aralığındadır. C/D (dil-oluk), E/F (erkek-dişi) ve G/H (O-ring) formları da tanımlıdır.
ASME B16.5’te yaygın yüzeyler RF (yükseltilmiş), FF (düz) ve RTJ (halka contalı) yüzeylerdir. RF yüksekliği Class 150 ve 300’de 1,6 mm, Class 400 ve üzerinde 6,4 mm’dir. Class 150 ve 300’de katalogdaki flanş kalınlığı RF yüksekliğini içerir, Class 400 ve üzerinde içermez; ölçü karşılaştırırken bu ayrıntı gözden kaçmamalıdır.
Döküm vana veya pompa gibi kırılgan gövdeli ekipmana bağlanan flanşlarda düz yüzey (Form A veya FF) tercih edilir. Yükseltilmiş yüzeyli bir flanş düz yüzeyli döküm gövdeye sıkıldığında gövdede eğilme gerilmesi oluşabilir.
Malzeme eşleştirme
EN ve ASME malzemeleri kimyasal bileşim ve mekanik değerlerde birebir aynı değildir; aşağıdaki eşleştirmeler yalnızca yaklaşık karşılıktır. Projede hangi malzemenin kabul edileceği şartname ve basınç-sıcaklık tablosuna göre belirlenmelidir.
| Kullanım | EN malzemesi | Yaklaşık ASME karşılığı |
| Dövme karbon çeliği, genel ve ısıl servis | P250GH (1.0460), P245GH (1.0352) | ASTM A105 |
| Düşük basınçlı plaka flanş | S235JR (1.0038) | ASTM A36 (plaka) |
| Paslanmaz, genel | X5CrNi18-10 (1.4301) | ASTM A182 F304 |
| Paslanmaz, klorür ve deniz ortamı | X2CrNiMo17-12-2 (1.4404) | ASTM A182 F316L |
Tersane ve kıyı tesislerinde klorür etkisi nedeniyle 316L, 304’e göre daha uygun bir seçimdir. Sıfırın altındaki servis sıcaklıklarında ise malzemenin düşük sıcaklık darbe değerleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Siparişte malzeme sertifikası tipi de belirtilmelidir. EN 10204’e göre 3.1 muayene belgesi, üretici tarafından döküm numarasına bağlı kimyasal ve mekanik test sonuçlarını içerir.
Sahada sık yapılan hatalar ve sipariş kontrol listesi
Uyumsuzlukların çoğu, siparişte standardın ve basınç sınıfının açıkça yazılmamasından kaynaklanır. Sık görülen hatalar şunlardır:
- Yalnızca “DN100 flanş” yazıp standardı belirtmemek
- Class 150 ile PN16’yı “yaklaşık aynı basınç” diye birbirinin yerine kullanmak
- Döküm gövdeli ekipmana yükseltilmiş yüzeyli flanş bağlamak
- Kaynak boyunlu flanşta boyun et kalınlığını borunun et kalınlığıyla eşleştirmemek
- Contayı flanş standardından bağımsız seçmek; EN flanşlarda EN 1514, ASME flanşlarda ASME B16.20/B16.21 contaları kullanılır
Sipariş veya teknik şartname hazırlarken şu bilgiler eksiksiz yazılmalıdır:
- Standart: EN 1092-1 veya ASME B16.5
- Tip: örneğin Tip 11 veya Weld Neck
- Anma çapı ve basınç sınıfı: örneğin DN100 PN16 veya 4″ Class 150
- Yüzey formu: örneğin B1 veya RF
- Boru dış çapı ve et kalınlığı (kaynak boyunlu ve geçmeli flanşlarda)
- Malzeme: örneğin P250GH, A105, 1.4404
- Malzeme belgesi: örneğin EN 10204 3.1
- Yüzey koruma: boya, sıcak daldırma galvaniz veya yağlama
Sonuç
EN 1092-1 ve ASME B16.5 flanşlar aynı anma çapında olsalar da ölçü, cıvata ve basınç sınıflandırması bakımından ayrı sistemlerdir. Doğru seçim, ekipmanın bağlantı standardının projenin başında belirlenmesi ve siparişte standart, tip, basınç sınıfı, yüzey formu ve malzemenin birlikte yazılmasıyla mümkündür.
İki standardın karıştığı noktalarda, örneğin ASME bağlantılı bir pompanın EN hattına bağlanmasında, geçiş flanşı veya adaptör çözümleri projeye özel olarak değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- EN 1092-1: Flanşlar ve bağlantıları – Borular, vanalar, bağlantı parçaları ve aksesuarlar için dairesel flanşlar, PN gösterimli – Bölüm 1: Çelik flanşlar
- ASME B16.5: Pipe Flanges and Flanged Fittings, NPS ½ Through NPS 24
- ASME B16.47: Large Diameter Steel Flanges, NPS 26 Through NPS 60
- EN 1759-1: Flanşlar ve bağlantıları – Class gösterimli dairesel flanşlar – Bölüm 1: Çelik flanşlar
- ISO 7005-1: Boru flanşları – Bölüm 1: Çelik flanşlar
- EN 1514 ve ASME B16.20 / B16.21: Flanş contaları
- EN 10204: Metalik ürünler – Muayene belgelerinin tipleri
Hazırlayan
Serbay YAZICI, İdareci, Yazıcı Endüstri. İstanbul’da flanş, dirsek, tee ve redüksiyon üretimi yapan Yazıcı Endüstri’de yaziciendustri.com.tr