YAZILARINIZI GÖNDERİNİZ

Haber, makale, firma ya da ürün incelemelerinizi bekliyoruz.

YAZARIMIZ OLUN

Düşüncelerinizi Özgürce Duyurun, Paylaşın.

Su Debisi ve Boru Çapı Hesabı

| 8 Kasım 2015

Su debisi ve boru çapı hesapları detaylı olarak incelenmiştir. Sıcak sulu ısıtma sistemleri, günümüzde bireysel ve bölgesel konut ısıtmasında, fabrika ve atölye, sera ısıtmasında, jeotermal enerjinin kullanıldığı ısıtma sistemlerinde kullanılmaktadır.

Su Debisi Hesabı

Isıtma sisteminde ihtiyaç duyulan su debisi, ısıtma sistemini oluşturan boru sisteminin boyutlandırılmasında (boru çaplarının belirlenmesinde) bilinmesi gereken ilk parametredir. Borudaki akışkan hızı, basınç düşümü gibi diğer parametreler de tespit edildiğinde boru çapları belirlenebilir.  Su debisi, ısıtma sistemindeki ısı ihtiyacı ve gidiş-dönüş su sıcaklıkları belirlendiğinde Denklem 1.1 den hesaplanır;

m=  Q / (ρ×Cp×ΔT) [m³/s] Denklem 1.1

burada;

m  [m³/s]       :  Su debisi
Q  [kW]         :  Isı ihtiyacı
ρ   [kg/m³]     :  Suyun özkütlesi (Tablo 1.1)
Cp [kJ/kg.°C] :  Suyun özgül ısısı (Tablo 1.1)
ΔT [°C]          :  Gidiş-dönüş borusu arasındaki sıcaklık farkı

Örnek-1.1:

Isıtma ihtiyacı 1000 kW ve ısıtma sistemi gidiş sıcaklığı 90°C  ve ısıtma sistemi dönüş sıcaklığı 70°C olan bir seranın ısıtma su ihtiyacı;

m= 1000/(972×4.198×20) =0,0123 [m³/s]=0,0123×3600=44,1[m³/h]

NOT: Suyun özkütlesi ve özgül ısısı gidiş-dönüş ortalama sıcaklığına göre (80°C) Tablo 1.1 den bulunan değerlerdir.

Boru Çapı Hesabı

Isıtma sisteminde ihtiyaç duyulan su debisi hesaplandıktan sonra, sistemi oluşturan boru çaplarının belirlenmesi aşağıdaki hesaplama basamakları izlenerek tayin edilir.

Bernoulli Prensibine göre, akışın oluşabilmesi için A Noktasında, B Noktasından daha fazla enerji olması gerekir. (Şekil 1.1) Bu enerji farkı, borudaki akışkan ile boru iç cidarı arasındaki sürtünme direncini yenmek için kullanılır.

Bernoulli Prensibi

Şekil 1.1 – Bernoulli Prensibi

Akışkanın toplam enerjisinin değişimi basınç düşümü hf (m) olarak açıklanır. Basınç düşümü aşağıdaki parametrelere bağlıdır.

L  [m]             :  Boru uzunluğu
D [m]             :  Boru iç çapı
V  [m/s]         :  Borudaki ortalama akışkan hızı
μ  [Pa.s]          :  Akışkanın dinamik viskozitesi
ρ  [kg/m3]     :  Akışkanın yoğunluğu
ks [m]             :  Boru pürüzlülüğü

Akışkan direncinin oluşturduğu basınç düşümü, D’Arcy-Weisbach Denklemi olarak bilinen Denklem 1.2 den hesaplanır.

hf=λ×(L/D)×[(ρ.V²)/2] [Pa] Denklem 1.2

burada;

hf [Pa]           :  Basınç düşümü
λ  [-]               :  Sürtünme katsayısı (Moody diyagramı, Şekil 1.2)
L  [m]             :  Boru uzunluğu
D [m]             :  Boru iç çapı
V  [m/s]         :  Borudaki ortalama akışkan hızı (Denklem 1.3)
ρ  [kg/m3]      :  Akışkanın yoğunluğu

Boru çapı hesabı, Denklem 1.2 nin Deneme-Yanılma Metodu şeklinde kullanılmasıyla yapılır. Akışkan debisine göre yaklaşık boru çapı seçilerek; seçilen boru çapı ve diğer parametreler Denklem 1.2 de yerine koyulur. Boru uzunluğu, L,  yerine 1 yazılarak, akışkanın borunun bir metresinde meydana getirdiği basınç düşümü hesaplanır. Isıtma sistemlerinde borunun bir metresinde tavsiye edilen basınç düşümü küçük çaplı borular için ( DN150 den küçük borular) 100-200 Pa/m  ve büyük çaplı borular için 100-150 Pa/m dir. Seçilen boru çapının meydana getirdiği basınç düşümü, tavsiye edilen basınç düşüm aralığında kalmalıdır. Eğer seçilen çapa göre meydana gelen basınç düşümü tavsiye edilen basınç düşüm aralığında değilse, seçilen çap değiştirilerek hesaplamalar bu aralığı yakalayana kadar tekrar edilir.

Borudaki akışkan hızı Denklem 1.3 den hesaplanır.

V=(4×m)/(π×D²) [m/s] Denklem 1.3

burada; V  [m/s]   :  Borudaki ortalama akışkan hızı
m  [m3/s]       :  Su debisi (Denklem 1.1)
D [m]             :  Boru iç çapı

Moody Diyagramı

Şekil 1.2 Moody Diyagramı
Boru çapının hesaplanması ve basınç düşümünün hesaplanması, bağıl pürüzlülük, Reynolds Sayısı, akışkanın dinamik viskozitesi gibi diğer gerekli parametrelerin hesaplanması Örnek-1.2 de açıklanmıştır.
Örnek-1.2:
Isıtma suyu ihtiyacı 45 [m³/h] olan sera ısıtma sisteminin boru çapı nedir? (Ortalama su sıcaklığı 80°C)
1. İterasyon ( Boru çapı = DN150 , D=160,3mm)
• Borudaki akışkan hızı Denklem 1.3 den hesaplanır.
V=(4×45)/(π×3600×0,1603²)=0,62 [m/s]
• Sürtünme katsayısı Reynolds Sayısına bağlı olduğundan Reynolds Sayısı Denklem 1.4 den hesaplanır
Re=ρ×V×D/μ [-] Denklem 1.4
burada;
Re [-]             :  Reynolds Sayısı
ρ   [kg/m3]     :  Akışkanın yoğunluğu (Tablo 1.1)
V   [m/s]        :  Borudaki ortalama akışkan hızı (Denklem 1.3)
D   [m]            :  Boru iç çapı
μ   [Pa.s]       :  Suyun dinamik viskozitesi (Tablo 1.1)
 Suyun Termal Özellikleri
Tablo 1.1 – Suyun Termal Özellikleri
Denklem 1.4 den ;
Re=971,82×0,62×0,1603 / (0,355×10-³) = 272071 [-]
• Sürtünme katsayısı bağıl pürüzlülüğe bağlı olduğundan bağıl pürüzlülük Denklem 1.5 den hesaplanır.
B.Pürüzlülük = ks /D [-] Denklem 1.5
burada;
ks  [m]          :  Boru pürüzlülüğü (Tablo 1.2)
D  [m]            :  Boru iç çap
 
Pürüzlülük Katsayıları
Tablo 1.2 – Malzeme cinslerine göre pürüzlülük katsayıları
Denklem 1.5 den ;
B.Pürüzlülük = 0,045*10-³ / 0,1603 = 0,0003 [-]
• Sürtünme katsayısı, bulunan Reynold Sayısı (272071) ve bağıl pürüzlülüğe (0,0003) göre Şekil 1.2 den λ = 0,016 bulunur.
•  Tüm bulunan bu değerler Denklem 1.2 de yerine koyularak basınç düşümü hesaplanır.
hf= 0,016 × (1/0,1603) × (971,82 × 0,62² / 2) = 18,64 [Pa/m]
Basınç düşümü, tavsiye edilen basınç düşümünden (100-150 Pa/m) çok düşük olduğu için yukarıdaki hesap basamakları daha küçük çaplarda bu basınç düşümü aralığında bir değer bulunana kadar tekrarlanır.
 2. İterasyon ( Boru çapı = DN100 , D=107,1mm)
 V=(4×45)/(π×3600×0,1071²)=1,39 [m/s]
 Re=971,82×1,39×0,1071 / (0,355×10-³) = 407532[-]
B.Pürüzlülük = 0,045*10-³ / 0,1071 = 0,0004 [-]
• Sürtünme katsayısı, bulunan Reynold Sayısı (407532) ve bağıl pürüzlülüğe (0,0004) göre Şekil 1.2 den λ = 0,016 bulunur.
hf= 0,016 × (1/0,1071) × (971,82 × 1,39² / 2) = 140,25 [Pa/m]
Kaynak : İzobor, izobor.com
Bilgi: İzobor tarafından hazırlanan içerik kendilerinden özel izin alınarak sitemize eklenmiştir. Kendilerine bilgi ve paylaşımları için teşekkür ederiz.

Yorum Yazınız

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir