Yangın pompaları, yangın güvenlik sistemlerinin kalbi olarak kabul edilir ve bu kritik ekipmanların güvenilirliği, uluslararası akreditasyon kuruluşları tarafından onaylanmış olmalarını zorunlu kılar. Bu noktada devreye giren FM (Factory Mutual) ve UL (Underwriters Laboratories) , yangın pompalarının tasarımından üretimine, test süreçlerinden saha performansına kadar tüm aşamalarda belirledikleri katı standartlarla sektörün en prestijli ve güvenilir sertifikasyon kuruluşları olarak öne çıkmaktadır. İşte bu iki kuruluşun kim olduğu, tarihçeleri ve yangın pompaları özelindeki rollerine yakından bakalım.
–FM (Factory Mutual) Global; Temel olarak yangın, doğal afet ve benzeri risklere karşı korunmak üzere mühendislik çözümleri sunan dünyanın en büyük sigorta şirketlerinden biri
–FM Approvals, FM Global’in şirketler için endüstriyel ticari ürün ve servisleri sertifikalandıran birimi.
–Zachariah Allen tarafından 1835’de kuruldu, ilk ürün sertifikasyonu 1897’de yapıldı.
–FM Approval Guide içerisinde 60.000’den fazla ürün, 200’den fazla standarda göre sertifikalandırılmıştır.
–UL (Underwriters Laboratories); 5 ana stratejik dalda (Ürün Güvenliği, Çevre, Sağlık, Üniversite ve Doğrulama Servisleri) faaliyet gösteren uluslararası bağımsız bir mühendislik ve güvenlik şirketidir.
–UL tarafından, dünyada 22 milyar ürün, 1600’den fazla standarda göre sertifikalandırılmış ve listelenmiştir.
–William H. Merrill tarafından 1894’de kuruldu, ilk sene cirosu 3.000 $. Çalışan 3 kişi. Toplam 75 adet rapor yazılmış.
–UL Directory içerisinde 100.000’den fazla ürün çeşidi için sertifikasyon yapılmış ve listelenmiştir.
FM ve UL Yangın Pompası Standartları
-FM 1311 Split Case Santrifüj Yangın Pompası
-FM 1312 Düşey Türbin Santrifüj Yangın Pompası
-FM 1313 Pozitif Deplasmanlı Yangın Pompası
-FM 1319 Uçtan Emişli Santrifüj Yangın Pompası
-FM 1370 Düşey Türbin (zarflı) Santrifüj Yangın Pompası
-FM 1371 In-line Santrifüj Yangın Pompası
-FM 1310 Çok kademeli çok çıkışlı Santrifüj Yangın Pompası (Draft versiyon – 2017 içerisinde yayınlanacak)
-FM 1046 Yangın Pompası Debimetre Sistemi
-FM 1321/1323 Yangın Pompası Elektrik ve Dizel Kontrol Paneli
-FM 1333 Yangın Pompası Dizel Motoru
-FM 1359 Yangın Pompası Relief Valve
-FM 1336 Yangın Pompası Kaplini ve Bağlantı mili
-FM 2311 Yangın Sistemi için Manometreler
-UL 448** Santrifüj Yangın Pompası
-UL 448C Pozitif Deplasmanlı Yangın Pompası
-Uçtan emişli, splitcase, in-line, çok kademeli-çok çıkışlı ve düşey türbin tipi pompaların hepsi tek bir standartta ele alınmıştır. FM’e göre çok daha hafif şartlarda hazırlanmış bir standarttır.
-UL 218 Yangın Pompası Kontrol Paneli
-UL 448A Yangın Pompası Kaplini ve Bağlantı mili
-UL 1004-5 Yangın Pompası Elektrik Motoru
-UL 1247 Yangın Pompası Dizel Motoru
-UL 1478 Yangın Pompası Relief Valf
Ürün İncelemesi ve Testleri
– Ürünün uygunluğu
– Ürün performansı (detayları daha sonra verilecek)
– Güvenirlik
Üretim yeri incelemesi ve Prosedürler Kontrolü
– Gelen malzeme kontrolü
– İmalat
– Test
– Son kalite kontrol
– Etiketleme
– Ekipmanların kalibrasyonu
– Sevkiyat
– Doküman ve Çizim kontrolü
Follow-up Program (3 ayda bir)
– Ürünün ve üretimin uygunluğu
– Kalite Yönetim Sisteminin tam anlamıyla uygulanıyor olması
– Tatminkar bir saha tecrübesi
– Belli zamanlarda ürünün tekrar incelenmesi
Üründe Değişikliklerin Kontrolü
– FM veya UL izni olmadan üründe değişiklik yapılamaz
– Değişiklik yapılması gerekiyorsa onay süreci baştan başlayabilir veya şartları FM veya UL belirler
FM ve UL Yangın Pompaları Ürün Şartları
-25 – 5000 GPM kapasite
-Min 2.75 bar basınç
-Her model ayrı ayrı incelemeden geçer.
-Hesaplamalar (rulman ömrü, mil burulma ve eğilme, saplama hesapları, varsa mek. salm. hes.)
-BOM
-Üretim yeri bilgileri
Yangın Pompası için FM ve UL Gereklikleri
– Dokümanların Kontrolü
– Ürünün fiziksel ve yapısal özellikleri
– Pompanın gereken şartları sağlaması
– Pompa paketinin gereken şartları sağlaması (UL çıplak pompa satmaya müsaade ederken FM etmez)
– Malzeme: çark, aşınma halkaları, çark somunu, glen, tüm civatalar ve somunlar korozyona dayanıklı
– Etiketleme : sabit fixlenmiş, vidalı değil
– Kalibrasyon : ISO 17025 akredite laboratuvardan
FM Yangın Pompası ile UL Yangın Pompası Farklılıkları
– UL Listed Yangın Pompası : Çıplak olarak (motorsuz, panosuz vs) verilebilir. Paket halinde verilecek diye bir şart yok. UL’de paket tanımlaması yok. Multi-listing sözleşmeleri yapılarak (üretici, satıcı ve UL arasında) noname olarak verilebilir.
– FM Approved Yangın Pompası : Pompa + Motor + Pano üçlü kombinasyonu ile verilebilir. Kesinlikle Çıplak verilemez. UL’ deki gibi bir multi- listing sözleşmesi yok. Dolayısıyla üreticinin markası dışında başka bir marka ile satılamaz. Ancak authorized seller anlaşması yapılarak, toplayıcılara özel şartlarda çıplak olarak verilebilir.
– FM Approved Pompa : Pano ve Dizel motor FM Approved olmak zorunda. Diğer ürünler FM onaylı veya (yoksa) onaysız olabilir. Yangın Pompa paketi tanımı sadece FM’de var.
– UL Listed Pompa : Eğer komple paket olarak verilecekse motor, pano, vana ve diğer aksesuarların hiçbirinde listeli ürün kullanma zorunluluğu yok.
– Her iki durumda da (FM Approved veya UL Listed)
– Elektrik motoru için UL Listed motor kullanma zorunluluğu yok
– Her ne kadar NFPA20, Listed motor kullanılacak dese de FM veya UL için böyle bir şart yok
– FM ’in yangın pompalarında kullanılan elektrik motorlarına ilişkin bir standardı yok. Dolayısıyla piyasada FM Approved elektrik motoru da yok
– Firmaların elektrik motoru tercihleri, kendi tercihleridir.
FM Approved Yangın Pompası için «Paket» tanımı
– Elektrikli / dizel uygun pano ve sürücü, Flow metre
– Emme ve basmada manometre ve bağlantıları
– Pressure relief valve (gerekliyse)
– Otomatik hava tahliye (air release) vanası
– Emmede eksantrik, basmada konsantrik reducer
– Ball drip (gerekliyse)
– Gövde soğutma vanası (Circulation relief valve), eğer dizel motor su soğutmalıysa kullanılmaz
– Basınç kaydedici
– Rijit motor soğutma suyu ve yakıt bağlantıları
– Yedek parçalar ve hangi ülkede satılıyorsa o ülkenin dilinde bakım kullanım kılavuzu
– UL Listed pompa için herhangi bir paket tanımı yoktur
– Pompa şu ekipmanlar ile birlikte verilmelidir :
– Otomatik hava tahliye (air release) vanası
– Gövde soğutma vanası (Circulation relief valve), eğer dizel motor su soğutmalıysa kullanılmaz
– Basınç göstergeleri
FM ile UL Onayı Alınmasındaki Süreçler
FM veya UL için Başvuru Süreci
– Başvuru (mail ile)
– Dosya açılması ve ilgili mühendis ile teknik detayların netleştirilmesi (mail ile)
– Teknik dosyanın kontrolü (mail ile)
– Üretim yeri Denetlemesi (Kalite Yönetim Sistemi)
– Ürün Testleri
– Onay alınması
– Teklif istenir (2-3 gün, bazen daha uzun)
– Master Agreement yapılır.
– Ücret peşin olarak yatırılır.
– Mühendisin denetim için geleceği tarih belirlenir (Başvurudan sonra 1-2 ay içerisinde gelir)
FM veya UL için Dosya Açılması ve Kontrolü Süreci
– İlgili standartlar satın alınır(FM ücretsiz, UL ücretli)
– İlgili teknik mühendis ile detaylar konuşulur
– Project Test Plan oluşturulur
– Pompa tipi, debi, basınç, devir sayısı, çark çapı belirlenir
– BOM’lar ve teknik resimler hazırlanır: Malzeme özellikleri, Gövde Kalınlıkları, Boyutlar, Toleranslar, Kaplama ve boya ile ilgili detaylar
– Testlerin nasıl yapılacağı, süresi
– Test prosedürleri
– Ekipman Listesi ve Kalibrasyon Raporları (ISO 17025)
FM veya UL için Project Test Plan
| Rated Capacity GPM | Size inch Dis/Suc | Model | Rated Net Pressure Range psi | Approx Speed, RPM | Max Working Pressure psi [c] | Impeller Diameter mm |
| 2000 | 6 / 8 | XXX | 130-160 | 2350 | 280 | 250 – 300 (min-max) |
| 2500 | 8 / 10 | YYY | 125-155 | 3000 | 280 | 220 – 260 (min-max) |
FM veya UL için Üretim Yeri Denetlenmesi Süreci
– Üretim yerinin sabit adresi olması gerekir.
– Aynı markanın farklı yerlerde üretimi varsa her bir üretim yeri için onay süreçleri baştan işletilir.
– Üretim yerinin ürünü üretebilme kabiliyeti saptanır.
– Üretim yerinin test yapabilme kabiliyeti saptanır.
– Kalite Yönetim Sistemi’nin tam anlamıyla işletiliyor olduğu saptanır. ISO belgesi göstermek yetmez.
– Özellikle malzeme girdi kontrolü, son kalite kontrol ve izlenebilirlik süreçlerine önem verilir.
FM veya UL için Kalite Yönetim Sistemi İncelemesi
– Bütün talimat, prosedür ve formların kontrolü
– Giren malzeme kontrolü, testleriyle beraber
– İmalat kalite kontrolü
– Son kalite kontrol
– Ekipman kalibrasyonları (ISO 17025)
– Çizim ve değişiklikler kontrolü
– Paketleme ve sevkiyat kontrolü, (Doğru etiketleme)
– Uygunsuz malzemenin ayrılması kontrolü
– Kayıtların tutulması ve izlenebilirlik kontrolü (imalat sonrası min 2 sene boyunca)
FM veya UL için Ürün Testleri Süreci
– Hesapların Kontrolü :
– Maximum burulma momenti hesabı (mil çapı kontrolü)
– Mekanik salmastra hesapları (sadece FM için)
– Gövde saplama hesapları
– Rulman ömrü hesapları
– Mil sehim hesabı (aşınma halkası açıklığı kontrolü)
– Performans Testi
– %140 (0)—-> %65 (%150) : min ve max çap için, + /- % 4 devir aralığında (UL’de %10)
– MBHP (Maximum Break Horse Power) Testi : min ve max çap için
– Suction Lift Test : 4.6m emme yüksekliğinde 8 nokta testi (UL tek nokta)
– Flanş ve conta sıkılık testi : 5 dakika boyunca (Pmax + Pmax,suction) (UL ’de yok)
– Hidrostatik Test : 5 dakika boyunca 2x(Pmax + Pmax,suction) , (UL için 1 dakika)
– One hour test : sadece mekanik salmastralı pompa durumunda (FM için geçerli), kapalı vanaya yakın
FM veya UL için Onay Alındıktan sonraki Denetlemeler
– 3 ayda bir yapılır.
– Habersiz veya haberli yapılabilir
– Kalite Yönetim Sistemi İncelemesi her denetimde yapılır
– Ürün testi yapılır (İmalat yoksa önceden haber verilir)
– Yaklaşık 3-4 saat gibi sürer
FM veya UL için Sertifikasyon Maliyetleri
– İlk sertifikasyon maliyeti
– Mühendisin yol, yemek, Konaklama maliyeti
– Her sene ödenen denetleme ücreti
* Bu maliyetler sadece FM için, UL için de yaklaşık aynı maliyetler düşünülebilir
Kaynak: E. Cezmi NURŞEN – Standart Pompa
