Yurdumuz 26° ve 45° Doğu meridyenleri arasında bulunmaktadır. Dolayısıyla 2. ve 3. saat diliminde yer almaktadır. En doğumuz ile en batımız arasında zaman farkı 76dk’dır. Yurdumuzun doğusu ile batısı arasında çok büyük zaman farkının bulunmamasından dolayı aynı anda iki ortak saat kullanılmamaktadır. Fakat enerji tasarrufu amaçlanarak yaz ve kış saati uygulaması başlatılmıştır. Kışın 30°00′ Doğu meridyeni yerel saati, ortak saat olarak kullanılmaktadır. Yazın ileri saat uygulamasına geçilir. Saatler 1 saat ileri alınır. Böylelikle 45° Doğu meridyeni esas alınır.
Türkiye’de Yaz ve Kış Saati Uygulaması
Türkiye’de ortak saat uygulaması, enerji tasarrufu ve ülke genelinde saat birliğinin sağlanması amacıyla kullanılmaktadır. Kış döneminde 30° Doğu meridyeni esas alınırken, yaz döneminde saatler 1 saat ileri alınarak 45° Doğu meridyeni ortak saat meridyeni olarak kabul edilir. Bu uygulama sayesinde gün ışığından daha verimli yararlanılması hedeflenmektedir.
Örnek 1
Ankara’nın Meridyeni : 32°53’E
Türkiye resmî saat meridyeni : 45°00′ E
1° = 60′ olduğuna göre 45°00′ yi 44° 60′ olarak yazabiliriz. Ankara’nın meridyeni 32°53′ Olduğuna göre 44°60′ Türkiye resmî saat meridyenine göre Ankara’nın meridyen farkı;
44° 60′ – 32° 53′ = 12° 07′ eder.
Her meridyen dairesi arası 4′ olduğuna göre yukarıda bulduğumuz meridyen farkını 4′ ile çarpıp zamana çevrilerek mahallî zaman farkını buluruz.
12° 07′ x 4′ = 48′ 28” etmektedir. 28” Eğer 30” ve üzeri olsaydı 1′ edecektir; olmadığından zaman farkı 48′ dır. Yaz saati uygulanırken Ankara istasyonun rasada çıkış saatleri : 07^48 – 14^48 – 21^48’dir.
Örnek 2
Hakkari – Çukurca Meridyeni : 43° 74′ E
Türkiye resmî saat meridyeni : 45° 00′ E
Çukurca istasyonunun rasada çıkış saatlerini bulalım. 44°60′ – 43° 47′ = 1° 13′
1° 13′ x 4 = 4′ 52” (52” , 30” den büyük olduğundan 1′ eder).
4′ + 1′ = 5′ eder. Buna göre Çukurca istasyonunda rasatlara çıkış saatleri, (Türkiye resmî saati ile):
07^05 – 14^05 – 21^05 dır. Burada 45°00′ E meridyeni esas alınmıştır. Yaz saati uygulaması vardır.
Örnek 3
Bu örnekte kış saati uygulamasına göre bir istasyonun rasat çıkış saatleri bulunacaktır. Buna göre;
Türkiye resmî saat meridyeni : 30° 00′ E,
A istasyonu meridyeni : 28° 00′ E, ve iki meridyen farkı = 2° 00′
2° 00′ x 4 = 8′ 00” Türkiye’de resmî meridyenine göre saat 0700 iken, resmî meridyen derecesinin batısında yer alan A istasyonunda yerel saat 8′ geridir, yani henüz 06^52’dir. Türkiye resmî saatini 8′ geçe A istasyonu rasada çıkacaktır. 07^08 – 14^08 – 21^08.
Örnek 4
Şimdi vereceğimiz örnekte B istasyonu Türkiye resmî saat (kış saati) meridyeninin doğusunda olsun. Buna göre B istasyonunun rasada çıkış saatlerini hesaplayalım.
Türkiye resmî saat meridyeni : 30° 00′ E
B istasyonu meridyeni : 32° 00′ E
32° 00′ – 30° 00′ = 2°00′
2°00′ x 4 = 8′ 00” eder, yani tüm Türkiye’de saat 07^00 iken 32°00′ E meridyenindeki B istasyonunda yerel saat, meridyen farkı nedeniyle 8′ daha ileridir. O halde B istasyonu 8′ önce 07^00 rasadına çıkmıştır. Yani, 07^00 yerine 06^52, 14^00 yerine 13^52, 21^00 yerine 20^52 ’de rasada çıkılmıştır.
Hadise Başlangıç ve Bitiş Saatlerinin Bulunması
İstasyonlarda rasatçılar, meteorolojik olayları takip ederek, klimatolojik kıstas ve kurallara göre kayıtlar tutmaktadırlar. Rasat el defterinde meteorolojik olaylar için ayrılmış bölümler vardır. Bu bölümlere hadiselerin başlangıç ve bitiş saatleri yerel saate göre kayıt edilir. Ülkenin resmî saat ayarı için kabul edilmiş olan meridyenine göre fark alınır. Kayıt yapan istasyon, kendi meridyenine göre bu kaydı yapar. Meteorolojik hadiseler bir istasyonda meydana gelip başka yerlerde meydana gelmemiş olabilir. Yani o saate sadece söz konusu istasyonda meydana gelmiş olan meteorolojik hadise, istasyonun yerel saati ile kayıt edilmelidir. Çünkü iklim rasatlarının amacı güneş durumunu takip etmektir. O halde yerel zamanda meydana gelmiş meteorolojik hadise, o istasyonun durumu ve konumu ile ilgili ipuçları verebilir. Yani, mahallî durumlardan dolayı da iklim faktörleri etkilenmektedir. Konuyla ilgili örnekler aşağıda verilmiştir:
Örnek 1
Türkiye resmî saatine göre A istasyonunda 08^42-10^35 saatleri arasında meydana gelen yağmur hadisesinin başlama ve sona erme saatlerini A istasyonu mahallî saatine göre hesaplayalım: A istasyonu meridyeni : 32°53′ Türkiye resmî saat meridyeni : 45°00′ olduğuna göre, istasyonun yerel saati, Türkiye resmî saatinden 48 dakika ileridir. Yani A istasyonunda zaman 48′ geçtikten sonra resmî saat durumuna (güneşin ufuk düzlemiyle yaptığı açı) gelecektir. Verilen hadise başlama ve bitiş saatlerinden 48′ çıkartmamız gerekecektir.
07^54 – 09^47 şeklinde hadise kaydı yapılacaktır.,
Örnek 2
B istasyonu meridyeni : 25°40′ E. B istasyonundaki rasatçı radyo saati ile 10^28’de hafif kar hadisesinin başladığını gördü. Kar hadisesi 12^20’de sona erdi. Bu hadisenin başlangıç ve bitiş saatlerini rasatçı nasıl kaydetmelidir? (Türkiye resmî saati 45°00′ E meridyenine göredir).
09^11 – 11^03 şeklinde kayıt edilir.
Örnek 3
C istasyonu meridyeni : 37°13′ E. Bu istasyonda radyo saati ile 14^45’te (görülebilen gökyüzünde) hafif sis başlamış ve devam ediyor. Hadiseyi kaydediniz: Türkiye resmî saat meridyeni 30°00′ E ile 37°13′ meridyenleri arasındaki zaman farkı: 29′ ’dır. C istasyonu, 30°00′ E meridyeninin doğusunda yer almakta ve dolayısıyla istasyonun yerel saati ilerlemiş bir zamandır. Güneş 30°00′ E meridyenine göre yükselmiş, zaman ilerlemiştir. O halde radyo saatinden ileri bir saatte hadise meydana gelir:
14^45 + 29dk = 15^14 olduğundan, 15^04- şeklinde kayıt yapılır.
Kaynak: DMİ
