Galvaniz kaplama, malzemelerin çeşitli yöntemler uygulanarak çinko (Zn) ile kaplanarak oksidasyon ve korozyona karşı dayanımı arttıran bir işlemdir. Galvaniz kaplama yöntemi iki şeklide yapılmaktadır.
Galvaniz Kaplama Yöntemleri
Elektro galvaniz kaplama
Bu yöntem maliyetli olup genel olarak küçük parçalar için kullanılmaktır. Kaplanacak malzeme belirli işlem adımlarından geçirilerek bir elektroliz prosesine sokulur. Bu işlemde saf çinko kullanılır ve kaplanan malzeme özelliği değişmez. Galvaniz kaplama yapılan parçalar kaynak yapılamaz. Bu sebeple Tüm tesisat parçaları tek tek kaplanmalıdır.
Havuz içerisine Anot’ a kaplama metali yani çinko, katota ise kaplanacak malzeme bağlanır. Elektrolizde çinko atomları koparak katottaki malzemeye bağlanır ve kaplama oluşur.
Sıcak daldırma yöntemi ile kaplama
Sıcak daldırma galvaniz kaplama, kaplanacak malzemelerin sıvı çinko banyosuna daldırılması sonucu elde edilmektedir. Genellikle demir ve çelik ürünlerde tercih edilir. İşlem sırasında, kaplanacak metal ve çinko arasında metalurjik bir reaksiyon gerçekleşmekte ve tüm yüzeyler aynı kalınlıkta çinko ile kaplanmaktadır. Kaplama işleminden önce yüzey temizlenir, kaplanacak malzemenin yüzeyindeki yağ ve gres gibi kalıntıları, kirlilikler ve varsa daha önce oluşmuş olan korozyon giderilerek galvaniz kaplama işlemine hazır hale getirilir.
Sıcak daldırma galvaniz kaplama yöntemi ile kalın ve homojen yüzey çinko filmi oluşturulabilmektedir. Ayrıca, bu yöntem diğer yüzey kaplama yöntemlerine göre daha kaliteli, ekonomik ve uzun ömürlü kaplama üretmektedir. Kaplanan parçanın 25- 30 yıl ömrü uzamaktadır. Bu yöntemin daha düşük maliyetli olması diğer önemli bir avantajdır.
Kaplama aşamaları;
• Yağ alma
• Durulama
• Asit ile dağlama
• İkinci durulama
• Fluxlama
• Kurutma
• Daldırma
Kaplama işlemlerinden sonra pasifizyon işlemi uygulanır ve kaplama kalıcılığı sağlanır. Bu işlem malzemenin özellikle ilk 6 hafta içerisinde üzerinden oluşabilecek paslanma ve yıpranmalara karşı korur.
Çelik Boruların Galvaniz Kaplanması
Sıhhi su tesisatlarında kullanılan galvaniz kaplamalı çelik borular, sıcak daldırma galvaniz yöntemi ile çelik borunun 450°C- 500°C aralığında eriyik çinko metaline daldırılması ile oluşan ve uzun yıllar boyunca tercih edilmiş tesisat malzemeleridir. Doğru uygulama ile üretilmiş galvaniz çelik borularda çinko kaplama çelik borunun oksijen ile temasını kestiği ve dayanıklılık kattığı için kullanımı çok yaygındır. Bu özelliğinden dolayı birçok yapı malzemesinde kullanıldığı gibi sıhhi tesisat sistemlerinde de tercih edilmektedir.
Galvaniz Kaplama Dayanım Süreleri
Bulunduğu ortamda PH değerleri 6 ile 10 arasında optimum dayanımı göstermektedir. Asidik veya çok bazik bir ortama veya akışa maruz kalırsa dayanımı hızla düşer Yağmur suyu veya ortam neminden kaynaklı yoğuşan su borunun dayanımının 2 kadar azaltmaktadır. Tuzlu su, pirinç malzeme, bakır veya paslanmaz çelik ile temas etmesi durumunda kaplama bozulmaya başlar.
Tablo 1: Galvaniz Kaplamaların Doğadaki Çözünme Hızları
| Sıra | Bulunduğu Ortam | Miktar |
| 1 | Kırsal Ortam | 1-2 mikron/yıl (7-15 gr/m²) |
| 2 | Çok Yağış Alan Ancak Endüstriyel Olmayan Ortamlarda | 2-3 mikron/yıl (15-22 gr/m²) |
| 3 | Tropikal Ortamlarda | 5-8 mikron/yıl (36-57 gr/m²) |
| 4 | Endüstriyel Bölgelere Yakın Yerlerde | 3-5 mikron/yıl (22-36 gr/m²) |
| 5 | Endüstriyel Bölgelerde | 5–8 mikron/yıl (36-57 gr/m²) |
| 6 | Deniz Kenarlarında (Denize 100–500 m Uzaklık) | 5-8 mikron/yıl (36-57 gr/m²) |
| 7 | Denize Temas Eden Yerlerde | 8–15 mikron/yıl (57-107 gr/m² |
Galvaniz Kaplamalı Boru Kullanım Yerleri
Galvaniz kaplamalı boruların birçok kullanım alanı olmak üzere farklı başlıklar altında toplanabilirler. Galvaniz kaplı boruların her yerde karşımıza çıkan bir tesisat malzemesidir.
Bina Kullanım Suyu Hatları
Konut, Site, Okul, Kampüs, Yurt, Hastane, AVM v.b. yapılarda bulunan kullanım suyu hatları, hidrofor tesisatlarında galvaniz kaplı boruların, hidrofor sistemlerinin bağlı oldukları depolarda bile çoğu zaman çelik modüler yapıda olup galvaniz kaplama olduğunu görebiliriz.
Isıtma- Soğutma Hatları
Konut, Site, Okul, Kampüs, Yurt, Hastane, AVM v.b. yapılarda bulunan sıcak su tesisatlarında, sıcak su boyler hatlarında, merkezi soğutma sistemi borularında kullanıldıklarını görebiliriz.
Diğer Tesisatlar
İşletmelerde, fabrikalarda özel proseslerde kullanılabilmektedir
Kaynak: Onur Ayhan Kılyar, Makine Mühendisi
