Hava Kalitesi İndeksi

0

Modern yaşamın getirdiği şehirleşmenin bir sonucu olan hava kirliliği, yerel ve bölgesel olduğu kadar küresel ölçekte de etki alanına sahiptir. Hava kirliliğinin insan sağlığına önemli etkileri olması sebebiyle, hava kalitesi konusuna tüm dünyada büyük önem verilmektedir. Hava kirliliği problemlerini çözmek ve strateji belirlemek için, bilimsel topluluk ve ilgili otoritenin her ikisi de atmosferik kirletici konsantrasyonlarını izlemek ve analiz etmek konusuna odaklanmışlardır (Kyrkilis vd., 2007). Otoritelerin hava kalitesinin korunması ve iyileştirilmesi konusunda sorumluluklarının yanı sıra, halk sağlığını doğrudan etki eden bir konu olması sebebiyle, kamuoyuna iletişim araçları vasıtasıyla hava kirliliği güncel bilgilerini sunması da sorumlulukları arasındadır. Ancak farklı kirleticilere ait ölçümleri anlamak bu konuda çalışan bir bilim insanı için mümkün olsa bile genel halk ve yerel otoriteler için oldukça zor olmaktadır. Bu sebeple, hava kirliliğinin/hava kalitesinin durumunu kamuoyuna açıklarken halkın kolayca anlayabileceği bir sınıflama sistemi kullanılmaktadır. Tüm dünyada yaygın olarak kullanılan, Hava Kalitesi İndeksi (HKİ) denilen bu sınıflama sistemi ile havadaki kirleticilerin konsantrasyonlarına göre hava kalitesini iyi, orta, kötü, tehlikeli vb. şeklinde derecelendirme yapılmaktadır. Dünyanın pek çok ülkesinde indeks hesaplanmasında kullanılan yöntem ve kriterler, kendi ülkelerinde uygulanan hava kalitesi standartlarına uygun şekilde oluşturulmuştur.

Hava Kalitesi İndeksi

Bilgi: havaizleme.gov.tr/Default.ltr.aspx adresinden İlinizin hava kalitesi indeksini görebilirsiniz.

Bir ulusun hava kalitesinin iyileştirilmesi konusundaki başarısı, yerel ve ulusal hava kirliliği problemleri ve kirlilik azaltmadaki gelişmeler konusunda doğru ve iyi bilgilendirilmiş vatandaşların desteğine bağlıdır (Sharma vd.,2003a). Bir bölgedeki kirletici seviyelerini anlamak için uygun bir aracın geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu araç, vatandaşın hava kirliliği seviyesi hakkında doğru ve anlaşılabilir şekilde bilgi sağlarken, aynı zamanda ilgili otoritelerin toplum sağlığını korumak için önlem almaları konusunda kullanılabilir olmalıdır (Kyrkilis vd., 2007).

Bu amaçla, geliştirilen standart değerler, gerek uyarıcı ve anlaşılabilir olması gerekse de kullanımı açısından yaygın olarak bir indekse çevrilerek sunulabilmektedir. Belli bir bölgedeki hava kalitesinin karakterize edilmesi için ülkelerin kendi sınır değerlerine göre dönüştürdükleri ve kirlilik sınflandırılmasının yapıldığı bu indekse Hava Kalitesi İndeksi (HKİ) (Air Quality Index/AQI) adı verilmektedir. İndeks belirli kategorilerde farklı tanım ve renkler kullanılarak ifade edilmekte ve ölçümü yapılan her kirletici için ayrı ayrı düzenlenmektedir (Yavuz, 2010).

Ulusal Hava Kalitesi İndeksi, EPA Hava Kalitesi İndeksini ulusal mevzuatımız ve sınır değerlerimize uyarlayarak oluşturulmuştur. 5 temel kirletici için hava kalitesi indeksi hesaplanmaktadır. Bunlar;  partikül maddeler (PM10), karbon monoksit (CO), kükürt dioksit (SO2), azot dioksit (NO2) ve ozon (O3) dur.

Tablo 1: EPA Hava Kalitesi İndeksi

Hava Kalitesi İndeksi
(AQI) Değerler
Sağlık Endişe Seviyeleri Renkler Anlamı
Hava Kalitesi İndeksi bu aralıkta olduğunda.. ..hava kalitesi koşulları.. ..bu renkler ile sembolize edilir.. ..ve renkler bu anlama gelir.
0 – 50 İyi Yeşil Hava kalitesi memnun
edici ve hava kirliliği
az riskli veya hiç risk
teşkil etmiyor.
51 – 100 Orta Sarı Hava kalitesi uygun fakat
alışılmadık şekilde hava
kirliliğine hassas olan çok
az sayıdaki insanlar için
bazı kirleticiler açısından
orta düzeyde sağlık endişesi
oluşabilir.
101- 150 Hassas Turuncu Hassas gruplar için
sağlık etkileri oluşabilir.
Genel olarak kamunun
etkilenmesi olası
değildir.
151 – 200 Sağlıksız Kırmızı Herkes sağlık etkileri
yaşamaya başlayabilir,
hassas gruplar için ciddi
sağlık etkileri söz konusu
olabilir.
201 – 300 Kötü Mor Sağlık açısından acil
durum oluşturabilir.
Nüfusun tamamının
etkilenme olasılığı
yüksektir.
301 – 500 Tehlikeli Kahverengi Sağlık alarmı: Herkes
daha ciddi sağlık etkileri
ile karşılaşabilir.

Tablo 2: Ulusal Hava Kalitesi İndeksi Kesme Noktaları

İndeks HKİ SO2 [µg/m³] NO2 [µg/m³] CO [µg/m³] O3 [µg/m³] PM10 [µg/m³]
1 Sa. Ort. 1 Sa. Ort. 8 Sa. Ort. 8 Sa. Ort. 24 Sa. Ort.
İyi 0 – 50 0-100 0-100 0-5500 0-120 0-50
Orta 51 – 100 101-250 101-200 5501-10000 121-160 51-100
Hassas 101 – 150 251-500 201-500 10001-16000 161-180 101-260
Sağlıksız 151 – 200 501-850 501-1000 16001-24000 181-240 261-400
Kötü 201 – 300 851-1100 1001-2000 24001-32000 241-700 401-520
Tehlikeli 301 – 500 >1101 >2001 >32001 >701 >521

Tablo 3: İndeks Hesaplanan Parametrelerin Sınır Değerleri

Parametre SO2 [µg/m³] NO2 [µg/m³] CO [µg/m³] O3 [µg/m³] PM10 [µg/m³]
1 Sa. Ort. 1 Sa. Ort. 8 Sa. Ort. 8 Sa. Ort. 24 Sa. Ort.
Ulusal Sınır Değer 380 260 10.000 120 60
AB Üye Ülkeleri Sınır Değeri 350 200 10.000 120 50

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Hava Kalitesi İzleme İstasyonları

Yorum Yazın

Lütfen yorumunuzu yazınız
Lütfen adınızı giriniz.