Reaktif güç hesabı, elektrik sisteminde manyetik alan oluşturmak için tüketilen ve gerçek işe dönüşmeyen güç miktarını belirler. Q = √3 × V × I × sinφ formülüyle üç faz sistemlerde, Q = V × I × sinφ ile tek faz sistemlerde hesaplanır.
Yüksek reaktif güç tüketimi iletim hattı kayıplarını artırır, gerilim düşümüne ve Türkiye'de EPDK reaktif enerji cezasına yol açar. cosφ < 0.85 olduğunda kompanzasyon zorunludur. Gerilim ≥ 300V girildiğinde sistem otomatik üç faz kabul edilir.
Reaktif Güç Hesap Metodu
| AC Tek Faz Formülü: | Q = V × I × sinφ |
| AC Üç Faz Formülü: | Q = √3 × V × I × sinφ |
| Alternatif Formül: | Q = S × sinφ = √(S² - P²) |
Semboller:
| Q | Reaktif güç (kilovar - kVAR) |
| V | Gerilim (Volt) |
| I | Akım (Amper) |
| S | Görünür güç (kVA) |
| P | Aktif güç (kW) |
| cosφ | Güç faktörü |
| sinφ | Reaktif güç faktörü |
| √3 | 3 fazlı sistem sabiti (≈1,732) |
Güç Üçgeni İlişkileri:
| Pitagor Bağıntısı | S² = P² + Q² |
| Reaktif Güç | Q = S × sinφ = √(S² - P²) |
| Aktif Güç | P = S × cosφ |
| sinφ Hesabı | sinφ = √(1 - cos²φ) |
| tanφ Hesabı | tanφ = Q / P = sinφ / cosφ |
Reaktif Güç Kaynakları:
| Endüktif Yükler | Motorlar, transformatörler, bobinler (+Q tüketir) |
| Kapasitif Yükler | Kondansatörler, kablolar (-Q üretir) |
| Senkron Motorlar | Aşırı uyartımda -Q, eksik uyartımda +Q |
Reaktif Güç Tüketimi ve Etkileri:
| Hat Kayıpları | Reaktif güç iletim hatlarında kayıplara neden olur |
| Gerilim Düşümü | Yüksek reaktif güç gerilim düşümünü artırır |
| Kapasite Kaybı | Transformatör ve hat kapasitesi dolar |
| Maliyet | Düşük güç faktöründe ceza uygulanır |
Güç Faktörüne Göre Reaktif Güç:
| cosφ = 1,00 | Q = 0 kVAR (İdeal durum, sadece aktif güç) |
| cosφ = 0,95 | Q = 0,33 × P (İyi kompanze sistem) |
| cosφ = 0,85 | Q = 0,62 × P (Orta düzey) |
| cosφ = 0,70 | Q = 1,02 × P (Yüksek reaktif güç) |
| cosφ = 0,50 | Q = 1,73 × P (Çok yüksek, kompanzasyon şart) |
Açıklama: Reaktif güç, elektrik sistemlerinde enerji verimliliği ve güç faktörü düzeltme hesaplamalarında kritik öneme sahiptir. Yüksek reaktif güç tüketimi, kompanzasyon panolarıyla düzeltilmelidir.
Önemli Notlar:
- Reaktif güç gerçek işe dönüşmez, sadece manyetik alan oluşturur
- Endüktif yükler pozitif (+Q), kapasitif yükler negatif (-Q) reaktif güç tüketir
- Kompanzasyon ile reaktif güç dengelenir ve güç faktörü iyileştirilir
- Düşük güç faktörü elektrik faturasını artırır
- TEİAŞ ve EPDK düzenlemeleri reaktif güç limitleri belirler
- Reaktif güç kompanzasyonu enerji tasarrufu sağlar
- Standartlar: IEC 60050, TS EN 60831, IEEE 18