BYKHY Madde 89 ve BS EN 12101-13:2022 Annex A standartlarına göre merdiven basınçlandırma sistemi mühendislik hesabı: sızıntı alanları (duvar, döşeme, pencere, kapı), fan debisi, merdiven tasarım basıncı (PSC), kapı açma kuvveti, üfleme noktası sayısı ve kontrol listesi.
- Konut harici: Merdiven kovası yüksekliği > 30.5 m → zorunlu (M.89/1)
- Bodrum: 4'ten fazla bodrum kat → zorunlu (M.89/2)
- Konut: Yapı yüksekliği > 51.5 m → zorunlu (M.89/3)
- Kapalı durum: ΔP = 50 Pa (tasarım, M.89/5) | Açık kapı: Min 15 Pa (M.89/5) | Aşırı basınç sınırı: PSC ≤ 60 Pa (mühendislik pratiği, M.89/11 damper/VFD zorunluluğu)
- Hız kriteri: Açık kapıda ≥ 1 m/s (M.89/8, bağlayıcı) — BS EN Tablo 1'de bu Class 1'e karşılık gelir; koşullar sağlanmazsa EN Class 2 (≥2 m/s) gerekebilir | Kuvvet: ≤ 110 N (M.89/7)
- Üfleme: H_kova ≤ 25 m → tek | 25–51.5 m → 2 nokta | >51.5 m → her 3 katta bir (M.89/12)
Hesaplama Yöntemi ve Standart Referanslar
| Parametre | Formül / Referans |
|---|---|
| Standart Hiyerarşisi | BYKHY M.89 (bağlayıcı mevzuat) → BS EN 12101-13:2022 Annex A (birincil hesap metodolojisi)
Not: BS EN 12101-13:2022, EN 12101-6:2005'in yerini almıştır. EN 12101-6:2022 yalnızca kit bileşen spesifikasyonlarını kapsar. |
| Akış Formülü | Q = 0.83 × A × ΔP^(1/R) [m³/s]
Büyük açıklıklar (kapalı kapı sızıntısı): R=2 (türbülanslı) — BS EN 12101-13:2022 §A.3.1 Not 2 Dar sızıntı yolları (duvar, döşeme, pencere): R=1.6 (laminar) — §A.3.1 Not 2 |
| Efektif Alan — Seri Bağlantı | Aes = (A1×A2)/√(A1²+A2²) — BS EN 12101-13:2022 Formül A.6 (§A.3.3.3) |
| Kapı Sızıntısı (Tablo A.2) | Tek kanatlı dışa açılan: 0.020 m² | Tek kanatlı içe açılan: 0.010 m² | Çift kanatlı: 0.030 m² |
| Duvar Sızıntısı (Tablo A.4) | İç/merdiven duvarı: orta 0.110×10⁻³ | sıkı 0.14×10⁻⁴ | gevşek 0.35×10⁻³ m²/m²
Dış bina duvarı: orta 0.210×10⁻³ m²/m² — tam bina çevresi kullanılır (Annex B metodolojisi) |
| Döşeme Sızıntısı (Tablo A.5) | 0.52×10⁻⁴ m²/m² (orta, tek değer) × 2 döşeme (üst+alt) — BS EN 12101-13:2022 Tablo A.5 |
| Pencere Sızıntısı (Tablo A.3) | Çevre (m/kat) × katsayı | menteşeli korumasız: 2.5×10⁻⁴ | korumalı: 3.6×10⁻⁵ | kaymalı: 1.0×10⁻⁴ m²/m |
| Kapalı Durum — QSDC ve QTDC | QSDC = QDC + QWC + QWALL + QFLOOR — Formül A.12
QTDC = 1.50 × QSDC + QED — Formül A.15 (%50 bilinmeyen sızıntı payı; QDCOT ve QFLUSH bu araçta 0 kabul edilir) QED (nihai çıkış kapısı açık kabulü, Formül A.14) varsayılan olarak 0'dır — kullanıcı "Kapı Bilgileri" bölümündeki ilgili kutuyu işaretlerse eklenir. BYKHY/EN Farkı: BYKHY M.89/5 → 50 Pa | EN Tablo 1 → min. 30 Pa. Türkiye'de 50 Pa bağlayıcıdır. |
| Açık Kapı Debisi — QDO | QDO = v × ADOOR — BS EN 12101-13:2022 Formül A.16
v = 1 m/s (BYKHY M.89/8) | ADOOR = kapı alanı (m²) Eski TS EN 12101-6 yaklaşımı (0.83×Ae×√15) yerine doğrudan hız×alan kullanılır. |
| Hava Tahliye — QVA ve AVA | QVA = QDO (basit durum) — Formül A.17
AVA = QVA / vVENT — Formül A.18 Standart §A.5.2.2 tipik 2,5–4 m/s aralığı verir, mekanik/doğal ayrımı yapmaz. Bu araç mühendislik kabulü olarak 2.5 m/s mekanik, 2.0 m/s doğal kullanır. |
| Koridor Basıncı — PUS | PUS = [QVA/(0.83×AVA)]² — Formül A.20 (ön tasarımda şaft kaybı ihmal edilmiştir)
Kesin hesapta Formül A.20 tam zinciri (vent + şaft + çıkış damperi) uygulanmalıdır. |
| Merdiven Tasarım Basıncı — PSC | PSC = PUS + [QDO/(0.83×ADOOR)]² — BS EN 12101-13:2022 Formül A.22
BYKHY/EN Farkı: BYKHY M.89/5 → açık kapıda ≥15 Pa (PSC kontrolü). BYKHY M.89/11 → damper/VFD zorunlu (madde metninde sayısal Pa sınırı yok; 60 Pa bu araçta mühendislik pratiği olarak kullanılır). |
| Toplam Açık Kapı Debisi — QTDO | QTDO = N_açık×QDO + Qkk — BS EN 12101-13:2022 Formül A.24 (sadeleştirilmiş)
N_açık (toplam): ≤20 kat→3, ≤40 kat→4, >40 kat→5 kapı BYKHY M.89/9 metni sayısal kat eşiği vermez ("kat sayısına göre artırılır" der); 20/40 kat eşikleri bu araçta mühendislik pratiği olarak uygulanmıştır. |
| %15 Kanal Kaçağı Payı — QDESIGN | QDESIGN = QSx × 1.15 — BS EN 12101-13:2022 Formül A.25
QSx = max(QTDC, QTDO_hız, QTDO_açık) |
| Kapı Açma Kuvveti | F = Fdc + (ΔP×W²×H)/(2×(W−a)) — BS EN 12101-13:2022 Formül A.27
Fdc = M/(W−a) | Doğrulama: W=0.85, H=2, M=36, a=0.1 → ΔP100N=54 Pa (Annex B) BYKHY/EN Farkı: BYKHY M.89/7 → ≤110 N | EN Tablo 1 → ≤100 N. BYKHY bağlayıcıdır. |
| Damper Boyutlandırma | APV = (QSx − QSDC) / (0.83×√PPV) — BS EN 12101-13:2022 Formül A.28
PPV = 60 Pa (mühendislik pratiği — BYKHY M.89/11 metni sayısal sınır vermez, yalnızca damper/VFD zorunluluğu belirtir) | QSDC = %50 payı uygulanmamış ham toplam Fan güvenlik faktörü damper hesabına dahil edilmez; QSx (Formül A.25 çıktısı) kullanılır. |
| Baca Etkisi | 0.43 Pa/K/10m — BS EN 12101-13:2022 Annex C.6
H ≥ 60 m → CFD/CONTAM zorunlu (Annex D) |
Standartlar: BYKHY Madde 89 (2007) | BS EN 12101-13:2022 Annex A (birincil metodoloji) | EN 12101-6:2022 (kit bileşen spesifikasyonu)
⚖️ Uyarı: Ön tasarım aracıdır. Kesin hesap (dikey basınç dağılımı, hava tahliye yolu basınç zinciri, fan seçimi), komisyonlama ve kabul testleri BS EN 12101-13:2022 §8 kapsamında yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.