CO2 gazlı söndürme sistemi hesabı, ISO 6183:2022 kapsamında karbondioksit miktarını, silindir adedini ve deşarj süresini belirler. (BYKHY Madde 98(3) sözcüğü sözcüğüne TS ISO 14520'yi anar; TS ISO 14520 ailesi CO2'yi kapsamadığından, uygulamada CO2 için ISO 6183 esas alınır — bkz. aşağıdaki kapsam notu.) Hesaplama yöntemi FM200/Novec'ten tamamen farklıdır: ISO 6183 Formül (6) olan M = K_B × (0,2×A + 0,7×V) kullanılır.

⛔ CO2 insan sağlığı için son derece tehlikelidir. ISO 6183:2022 §5.2.1: daha uygun alternatif varsa işgal edilen alanlarda CO2 kullanımı "önerilmez"; NFPA 12 §4.1 (ikincil): normalde kullanılan alanlarda yeni total flooding kurulumu için kesin yasak (istisnalar §4.1.1.1–4.1.1.5). Bu araç yalnızca boş/tahliye edilebilir alanlar için: trafo mahalleri, jeneratör odaları, kablo galerileri, arşiv odaları, pompaj istasyonları.

⚠️ CO2 Ön Tasarım Aracı — Kapsam ve Sınırlamalar

ISO 6183:2022 Tablo 5'ten K_B (malzeme faktörü) ve tasarım konsantrasyonu doğrudan alınır.
Hesap formülü: M = K_B × (0,2×A_toplam + 0,7×V_tasarım) — NFPA 12'nin hacim-bantlı tablo yönteminden farklıdır.
ISO 6183 Tablo 5'te karşılığı olmayan 3 tehlike sınıfı (genel kuru elektrik, egzost kanalı, toz toplayıcı) NFPA 12 ikincil/şartlı seçenek olarak sunulur — üretici listing + AHJ onayı gerekir.
Boru çapı ve nozul orifisi ön tahmindir — ISO 6183 Ek B yöntemiyle üretici lisanslı yazılımıyla doğrulanmalıdır (Sch80 boru zorunlu).
Basınç eşitleme menfezi alanı ISO 6183:2022 §6.4.1 Formül (1) ile hesaplanır.

📋 Koruma Bölgesi

Oda Uzunluğu (m) Oda Genişliği (m) Oda Yüksekliği (m)

Asma Tavan Yüksekliği (m) 0 girilirse hesaba dahil edilmez Döşeme Altı Yüksekliği (m) 0 girilirse hesaba dahil edilmez Düşülebilecek Yapı/Sabit Cisim Hacmi — V_G (m³) ISO 6183:2022 Formül 6: bu hacim ISO birincil tehlike sınıflarında (Class B sıvı, kablo, pano, bilgisayar, jeneratör, trafo, kağıt, pamuk, plastik, polistiren vb.) hesaptan DÜŞÜLÜR. NFPA 12 ikincil sınıflarında (kuru elektrik/kanal/toz) düşülmez. 0 = yok.

Kapanmayan Açıklık Alanı — A_OV (m²) ISO 6183:2022 Formül 6: Yangında açık kalacağı varsayılan açıklıkların toplam alanı. 0 = kapanmaz açıklık yok. Durdurulamayan Havalandırma Ek Hacmi — V_Z (m³) ISO 6183:2022 Formül 6: kapatılamayan havalandırma sistemlerinin bekleme süresinde ekleyeceği hacim. 0 = tüm havalandırma kapatılabiliyor. Azami Ortam Sıcaklığı (Silindir Depolama) — ISO 6183 Tablo 3 Türkiye'nin sıcak bölgelerinde iklimlendirilmemiş mahallerde 40°C aşılabilir; bu durumda silindir kapasitesi otomatik düşürülür (de-rating). Mahal Normal İşletme Sıcaklığı — ISO 6183:2022 §7.4.3.4 (°C) Korunan hacmin (silindir deposu DEĞİL) normal çalışma sıcaklığı — fırın, egzoz bacası gibi 93°C üzerinde veya soğuk depo gibi −18°C altında çalışan mahaller için ek CO2 payı hesaplanır. Normal oda sıcaklığı için 21°C bırakın.

🔗 Bağlantılı İkinci Hacim — ISO 6183:2022 §7.4.3.5 (İsteğe Bağlı)

Korunan hacim, serbest CO2 geçişine veya yangının yayılmasına izin verecek şekilde başka bir hacme açıksa (örn. kapısı sürekli açık kalan bitişik oda, ortak havalandırma), standart iki hacmin CO2 miktarının AYRI hesaplanıp TOPLANMASINI ve yüksek konsantrasyonun HER İKİSİNE uygulanmasını şart koşar. Bağlantılı ikinci hacim yoksa bu bölümü boş bırakın. Yalnızca 2 hacim ve ISO 6183 birincil (Tablo 5) tehlike sınıfları desteklenir — kanal/galeri veya NFPA 12 ikincil (elektrik/toz) tipleri ya da 3+ hacim için ayrı mühendis hesabı gerekir.

Bu hacim başka bir hacme açık/bağlantılı (§7.4.3.5)

Bağlantılı 2. Hacim Uzunluğu (m) Bağlantılı 2. Hacim Genişliği (m) Bağlantılı 2. Hacim Yüksekliği (m) Bağlantılı 2. Hacim Tehlike Sınıfı Yalnızca ISO 6183 Tablo 5 (birincil) sınıfları — kanal/galeri hariç

🔥 Yangın Tipi ve Tasarım Parametreleri

Tehlike Sınıfı / Tasarım Konsantrasyonu ISO 6183:2022 Tablo 5 (birincil) — Seçim, malzeme faktörü (K_B), tasarım konsantrasyonu (%) ve bekleme süresini otomatik belirler. Tablo 5'te karşılığı olmayan tehlikeler için NFPA 12 (ikincil/şartlı, üretici listing + AHJ onayı gerekir) seçenekleri de sunulur.

Yapı Maksimum Diferansiyel Basınç — Basınç Eşitleme Menfezi için (ISO 6183 §6.4.1) Yapı tipine göre seçin. Oda Sızdırmazlık Sınıfı (Sealing Class) Kapanmaz delikler ve ventilasyon kaçağı için genel ek güvenlik payı — ISO 6183 Formül 6'daki A_OV/V_Z terimlerinden BAĞIMSIZ, ilave bir mühendislik tolerans payıdır. Sızdırmazlık sınıfı bina yapısına ve kapı/kablo geçişlerine göre seçilir.

Yedek Silindir Bankı (Kritik tesisler) 1× ana banka varsayılan öneridir — ISO 6183 §6.2.2.6 sabit bir çarpan şart koşmaz, gerçek ihtiyaç ikmal süresine göre mühendis tarafından belirlenmelidir.

🔧 Boru ve Nozul Sistemi

Nozul Sayısı (adet) Üretici yazılımıyla belirlenir. Biliyorsanız girin, malzeme listesine eklenecektir. 0 = bilinmiyor.

Boru hattı uzunluğunu manuel gir

Boru Hattındaki Dirsek Sayısı (adet) Her dirsek 1,5 m eşdeğer uzunluk Boru Hattındaki Tee Sayısı (adet) Her tee 2,5 m eşdeğer uzunluk Boru Hattı Uzunluğu (m)

CO2 Hesaplama Yöntemi — ISO 6183:2022 (3. Baskı) / NFPA 12:2018 (ikincil)

Parametre	Formül / Referans
Hacim (V_V) ve Alan (A_V)	V_V = L×W×H + asma tavan + döşeme altı \| A_V = taban+tavan+4 duvar toplam yüzey alanı \| ISO 6183:2022 §7.4.2
Tasarım Miktarı (M) — ISO 6183 Birincil	M = K_B × (0,2×A + 0,7×V) \| A = A_V + 30×A_OV \| V = V_V + V_Z − V_G \| ISO 6183:2022 Formül (6) \| FM200/Novec'in özgül-hacim formülünden VE NFPA 12'nin hacim-bantlı tablosundan TAMAMEN FARKLIDIR
V_G (Yapı/Cisim Hacmi Düşümü)	ISO 6183 birincil tehlike sınıflarında AÇIKÇA İZİN VERİLİR \| NFPA 12 ikincil sınıflarında (kuru elektrik/kanal/toz) düşülmez — güvenli taraf varsayımı
Malzeme Faktörü (K_B) — ISO 6183 Tablo 5	Class B Sıvı/Gaz: 1,00 (%34) \| Pano Odası: 1,20 (%40) \| Bilgisayar/Kablo: 1,50 (%47) \| Jeneratör/Trafo/Pamuk/Plastik: 2,00 (%58) \| Kağıt/Selüloz: 2,25 (%62) \| K_B=1 ⇔ C=%34 temel değer
K_B Genel Formülü (Tablo 5'te olmayan tehlikeler)	K_B = ln(1−C) / ln(1−0,34) \| C = cup-burner×1,7 veya extinguishing concentration×1,3 \| ISO 6183:2022 §7.3.1 Formül (5)
Tasarım Miktarı (M) — NFPA 12 İkincil (kuru elektrik/kanal/toz)	M = V × F \| F = Dolum faktörü (kg/m³) \| Kuru elektrik (≤56,6 m³): 1,60 @%50 \| Kuru elektrik (>56,6 m³): 1,33 @%50 (min. 91 kg) \| Egzost kanalı (kanal iç hacmi): 2,00 @%65 \| Toz/kürk (fan kapalı): 2,66 @%75 \| NFPA 12:2018 Table 5.4.2.1
Deşarj Süresi	Yüzey (Tablo 5'te bekleme yok): ≤60 saniye \| Bekleme süreli (Tablo 5'te bekleme var): ≤7 dakika; 2 dk'da %30 sağlanmalı \| ISO 6183:2022 Tablo 7 / §7.7.1
Bekleme Süresi (Hold Time)	ISO 6183 Tablo 5'ten doğrudan: 10 dk (pano/bilgisayar/kablo) \| 20 dk (kağıt/pamuk/plastik) \| durana kadar (jeneratör) \| belirtilmemiş — pratik referans ≥10 dk (diğerleri) \| §7.6.2
Basınç Eşitleme Menfezi	X = 239×Q/√P \| X: mm² (menfez alanı), Q: kg/dk (CO2 debisi), P: kPa (yapı dayanım basıncı) \| ISO 6183:2022 §6.4.1 Formül (1)
Dolum Yoğunluğu / Ortam Sıcaklığı	40°C→0,75 kg/L \| 49°C→0,68 kg/L \| 65°C→0,55 kg/L (140 bar azami kapalı boru basıncı) \| ISO 6183:2022 Tablo 3
Nozul Minimum Giriş Basıncı	Yüksek basınç: ≥1,4 MPa (14 bar) \| Düşük basınç: ≥1,0 MPa (10 bar) \| ISO 6183:2022 §6.3.6.1.6
Nozul Yükseklik Kademesi	≤5m: tek kademe (tavan ≤300mm) \| 5-10m: 2 kademe (tavan + ~1/3 yükseklik) \| >10m: 3 kademe (tavan + 1/3 + 2/3 yükseklik) \| ISO 6183:2022 §6.3.6.1.3
Açıklık Oranı Sınırı	R = A_OV/A_V > %3 ise sistem "total flooding" değil "local application" olarak tasarlanmalıdır \| ISO 6183:2022 §7.4.3.3
Mahal Sıcaklığı Etkisi	Mahal >93°C: her 5°C için +%1,8 \| Mahal <−18°C: her 1°C için +%1,8 \| yalnızca ISO 6183 birincil tehlike sınıflarında uygulanır \| ISO 6183:2022 §7.4.3.4
Sıvı/Gaz Tehlike Sınıfı Kapsamı	Tablo 5'in "Fires involving gases and liquids" bölümündeki 41 maddenin TAMAMI (aseton, asetilen, benzin, hidrojen, karbon disülfür vb. — her biri kendi K_B/C değeriyle) \| ISO 6183:2022 Tablo 5, s.28-29
Boru Test Basınçları	Düşük basınç: 4,0 MPa (40 bar) \| Yüksek basınç kapalı bölüm: 21,0 MPa (210 bar) \| Yüksek basınç diğer bölümler: 9,0 MPa (90 bar) \| ISO 6183:2022 §6.3.2.4 / §6.3.2.5
Güvenlik / İnsan Tehlikesi	CO2 %7-10'da bilinç kaybı riski, %17-30'da ölüm riski (ISO 6183:2022 Ek D.3 Tablo D.1) \| ISO 6183 §5.2.1: işgal edilen alanlarda "önerilmez, ancak kapsamlı tedbirlerle kullanılabilir" \| NFPA 12 §4.1 (ikincil): normalde kullanılan alanlarda yeni kurulum kesin yasak (istisnalar §4.1.1.1–4.1.1.5) \| FM200/Novec gibi "temiz ajan" DEĞİLDİR
Silindir Boyutları (Yüksek Basınç)	11,3 / 15,8 / 22,6 / 34,0 / 45,3 kg (25/35/50/75/100 lb sınıfı) — piyasada yaygın bir üretici hattının gerçek su hacmi/dolum verisiyle doğrulandı (Ekim 2024); marka ve modele göre değişiklik gösterebilir, sipariş öncesi seçilen üreticinin kendi kataloğuyla teyit edilmelidir \| Dolum yoğunluğu üst sınırı: ISO 6183:2022 Tablo 3 (§6.2.4.3) \| Aynı manifolda bağlı silindirler aynı boyut/dolum olmalı (§6.2.3.3 c)
Boru Malzemesi	Sch80 çelik boru zorunlu (CO2 yüksek basıncı nedeniyle Sch40 kullanılamaz)
Dedektör Kapsama	Sabit 77,44 m²/dedektör (8,8m × 8,8m), tavan yüksekliği kapsama alanını değiştirmez — sadece uygunluğu belirler (≤12m yeterli, 12-16m şartlı, >16m yetersiz) \| CEN/TS 54-14:2018 §6.5.2.3 + Tablo 1 (CENTS5414.xlsx ile doğrulandı — DÜZELTME: önceki "NFPA 72 §17.6.3.1" kademeli tablosu kaynaksızdı ve kaldırıldı)

⚖️ Uyarı: Bu hesaplama ön tasarım amaçlıdır. CO2 sistemlerinin kesin tasarımı (ISO 6183 Ek B'ye uygun) üretici lisanslı yazılımlarıyla yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır. CO2 insan hayatı için tehlikelidir.

⛔ Bu araç bir "Ön Mühendislik Tahmin Aracı"dır (Engineering Estimator). Yasal uyum, ruhsat başvurusu veya kesin proje tasarımı için kullanılamaz. Çıktılar ±%30–50 sapma içerebilir. Silindir kapasitesi, boru çapı ve nozul yerleşimi üretici onaylı yazılımla doğrulanmalıdır.