Basınçlı hava debi hesabı, tesiste kullanılan basınçlı hava ekipmanlarının birim tüketimi (L/dk), adedi, çalışma süresi ve debi referans tipine göre ortalama debi, gerçekçi maksimum anlık debi ve bu hesabın demand (talep) çıktısını (FAD) hesaplar. Yöntem, sektörde yaygın kullanılan mühendislik referans kaynakları ve ISO 1217 / Atlas Copco standart hava şartları tanımına dayanır.
ℹ️ Debi Referans Tipi: Katalog/ölçüm verileri her zaman aynı referansta verilmez. Her satırda üç seçenek vardır: Aktüel (değer cihazın kendi çalışma basıncındadır; Referans Basınç alanı kullanılır ve ISO 1217/FAD'a basınç oranıyla çevrilir), FAD (değer zaten 1 bar(a)/20°C standardındadır, doğrudan kullanılır), Normal (değer Nl/dk cinsindendir; 1,013 bar(a)/0°C referansından FAD'a hem basınç hem sıcaklık düzeltmesiyle çevrilir). Bu üçünü karıştırmak sonucu belirgin şekilde etkiler, üreticinin verdiği birimi kontrol ediniz.
⚠️ Ekipman Kataloğu: "El Aletleri" kategorisindeki ve "Otomotiv" kategorisindeki bazı kalemlerin (Araba Yıkayıcısı, Buji Temizleme, Motor Temizleme) tüketim/basınç değerleri, piyasada yaygın kullanılan referans tablolarından alınmıştır ve resmi bir standarda dayalı değildir, tipik/ortalama değerlerdir. Ekipman seçildiğinde alan otomatik doldurulur ancak her zaman düzenlenebilir; kesin projelerde ekipmanın kendi teknik verisiyle doğrulanmalıdır. Katalogdan seçilen değerler "Aktüel" referans tipinde kabul edilir. Sayısal referansı olmayan diğer kalemlerde (Üretim Makinaları, Otomotiv'in geri kalanı, Gıda-Ambalaj, Tekstil) yalnızca isim otomatik gelir, tüketim değeri kullanıcı tarafından girilir. "Kullanıcı Tanımlı" seçilirse tüm alanlar serbesttir.
Bu hesap yalnızca cihaz/ekipman listesi bazlı debiyi kapsar. Pnömatik silindir/aktüatör tüketimi, farklı bir fiziksel hesap yöntemi gerektirdiğinden Pnömatik Hava Tüketimi Hesabı'nda ayrıca hesaplanır. Bu iki hesabın çıktısı da nihai kompresör kapasitesi değildir, kompresör kapasitesi kaçak payı, gelecek payı ve kompresör kapasite kontrol tipiyle birlikte Basınçlı Hava Sistem Tasarımı hesabında belirlenir.
🔍 Sektör Referans Paneli — Maden/İnşaat Tipi Aletler İçin Çapraz Kontrol
Bu panel bilgi amaçlıdır, ana hesaba dahil değildir. Bu referans tablosunun kendi notu gereği "tüm aletler aynı anda çalışmaz" varsayımını (diversite/intermittent-use) zaten içerir; bu nedenle buradaki sayılar birim tüketim (L/dk) olarak kullanılmamalıdır. Sadece "X cfm'lik kompresörle kaç adet bu aletten çalıştırılabilir" sorusuna cevap verir. Bu tablodan bir değer alıp yukarıdaki hesaba tekrar bir diversite/eşzamanlılık faktörü uygulamayınız, tablo diversiteyi zaten içerdiği için bu, çift sayım (double counting) hatasına yol açar.
| Alet Tipi | 75 cfm @70 psi | 75 cfm @90 psi | 85 cfm @70 psi | 85 cfm @90 psi | 125 cfm @70 psi | 125 cfm @90 psi | 150 cfm @70 psi | 150 cfm @90 psi | 250 cfm @70 psi | 250 cfm @90 psi | 365 cfm @70 psi | 365 cfm @90 psi | 600 cfm @70 psi | 600 cfm @90 psi | 900 cfm @70 psi | 900 cfm @90 psi | 1200 cfm @70 psi | 1200 cfm @90 psi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kaya Matkabı, çok hafif (ıslak/kuru) | 2 | 2 | 3 | 2 | 4 | 3 | 5 | 4 | 8 | 7 | 11 | 10 | 19 | 16 | 30 | 24 | 38 | 32 |
| Kaya Matkabı, hafif (ıslak/kuru) | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | 3 | 2 | 4 | 3 | 6 | 5 | 10 | 8 | 15 | 12 | 20 | 16 |
| Kırıcı Tabanca, hafif (yatay/hafif iş) | 2 | 1 | 2 | 1 | 3 | 2 | 4 | 3 | 7 | 5 | 10 | 8 | 15 | 13 | 22 | 20 | 30 | 26 |
| Kırıcı Tabanca, orta (genel iş) | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 2 | 3 | 2 | 5 | 4 | 8 | 6 | 14 | 10 | 21 | 15 | 27 | 20 |
| Perçin Çekici, 5in stroke 3/4in kap. | 3 | 2 | 4 | 3 | 6 | 5 | 8 | 6 | 12 | 10 | 20 | 15 | — | — | — | — | — | — |
| Kalafat/Sıyırma Çekici, hafif | 5 | 3 | 6 | 4 | 9 | 6 | 10 | 7 | 17 | 11 | 26 | 17 | 42 | 28 | 64 | 47 | 85 | 57 |
| Taşlama, 2in çap diskli | 2 | 2 | 2 | 2 | 4 | 3 | 5 | 4 | 8 | 6 | 12 | 10 | 20 | 16 | — | — | — | — |
| Sıkma Anahtarı (darbeli), 3/8in kap. | 5 | 4 | 5 | 4 | 8 | 6 | 10 | 8 | 17 | 13 | 25 | 20 | 41 | 33 | 62 | 50 | 83 | 66 |
| Sıkma Anahtarı (darbeli), 3/4in kap. | 2 | 2 | 3 | 2 | 4 | 3 | 5 | 4 | 9 | 7 | 13 | 10 | 21 | 17 | 32 | 26 | 43 | 35 |
| Sump Pompa, taşınabilir, düşük basma | 1 | — | 1 | — | 2 | 1 | 2 | 2 | 3 | 2 | 5 | 4 | 9 | 7 | 14 | 11 | 19 | 15 |
Basınçlı Hava Debi Hesaplama Metodu
| Parametre | Açıklama / Formül |
|---|---|
| Girilen Debi → m³/sa | Q = Birim Tüketim (L/dk) × 60 / 1000 (birim dönüşümü; referans tipinden bağımsız) |
| FAD'a Çevrim — "Aktüel" referans tipi | Q_FAD = Q_actual × (P_ref + P_atm) / P_atm (P_atm ≈ 1,01325 bar(a), yerel atmosfer) |
| FAD'a Çevrim — "Zaten FAD" referans tipi | Q_FAD = Q (doğrudan kullanılır, çevrim yapılmaz) |
| FAD'a Çevrim — "Normal" referans tipi | Q_FAD = Q_N × (T_FAD/T_N) × (p_N/p_FAD) = Q_N × (293,15/273,15) × (1,013/1,00) ≈ Q_N × 1,0872 (Atlas Copco Compressed Air Manual §1.2.6) |
| Hat Nominal Debisi (FAD) | Q_nominal,i = Q_FAD,birim × Adet |
| Hat Ortalama Debisi (FAD) | Q_ortalama,i = Q_nominal,i × (Çalışma Süresi % / 100) |
| Diversite (Eşzamanlılık) | DF = Satır Override % (varsa) yoksa Genel Diversite % |
| Hat Maksimum Anlık Debisi (FAD) | Q_maks,i = Q_nominal,i × (DF / 100) |
| Toplam Ortalama / Nominal / Maks. Anlık Debi | İlgili hat değerlerinin toplamı |
| Bu Hesabın Demand Çıktısı | Q_demand = Toplam Maks. Anlık Debi × (1 + Emniyet Payı % / 100) kompresör kapasitesi değildir, Sistem Tasarımı hesabına girdi olarak aktarılır. |
Basınçlı hava debi hesabı, sektörde yaygın kullanılan mühendislik referans kaynakları ve ISO 1217 / Atlas Copco standart hava şartları tanımına dayanır. FAD (Free Air Delivery) referansı 1,00 bar(a), 20°C; Normal referansı ise 1,013 bar(a), 0°C'dir, ikisi farklı sayılar üretir ve birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Her ekipman satırının debi referans tipi (Aktüel/FAD/Normal) ayrı seçilir ve toplanmadan önce tutarlı biçimde FAD'a çevrilir; bu sayede farklı kaynaklardan (üretici kataloğu, ölçüm, saha verisi) gelen debiler güvenle toplanabilir.
Ekipman Seçimi listesinde sayısal referansı olan kalemler (temel olarak "El Aletleri" kategorisi ve "Otomotiv" kategorisindeki birkaç kalem) hariç, geri kalanı yalnızca ad önerisi sağlar; sayısal değerler kullanıcı tarafından girilir. Sayısal değerler piyasa referans tablolarından alınmıştır (resmi bir standarda dayalı değildir, seçim sonrası düzenlenebilir); katalogdan gelen değerler "Aktüel" referans tipinde kabul edilir. Diversite (eşzamanlılık) faktörü, "tüm aletler aynı anda çalışmaz" prensibine dayanır; genel fabrika ekipmanları için sabit bir sayısal tablo bulunmadığından mühendis onayına dayalı manuel giriş olarak uygulanır.
Kapsam Notu: Bu hesabın çıktısı demand (talep) girdisidir, kompresör kapasitesi değildir, kaçak payı bu hesaba dahil değildir; kompresör kapasitesi, kaçak payı, gelecek payı ve kapasite kontrol tipi (Start/Stop, Load/Unload, Modulation, VSD) birlikte Basınçlı Hava Sistem Tasarımı hesabında değerlendirilerek belirlenir (CAGI Chapter 2). Pnömatik silindir/aktüatör hava tüketimi, farklı bir fiziksel hesap metodu gerektirdiğinden Pnömatik Hava Tüketimi Hesabı'nda ayrıca hesaplanır. Rakım/nem düzeltmesi bu sürümde uygulanmamıştır (deniz seviyesi, kuru hava varsayımı).