YAZILARINIZI GÖNDERİNİZ

Haber, makale, firma ya da ürün incelemelerinizi bekliyoruz.

YAZARIMIZ OLUN

Düşüncelerinizi Özgürce Duyurun, Paylaşın.

Basınçlı Hava Tesisatı ve Boru Devreleri

| 15 Şubat 2016

Basınçlı hava sistemleri emniyet, temizlik, esneklik ve çalışma maddesi olan havanın bolluğu açısından avantajlıdır. Bu avantajları dolayısıyla basınçlı hava, imalat, prosses ve bakım endüstrilerinde, gemi, inşaat ve madencilik sektörlerinde yaygın olarak kullanılır. Basınçlı hava devresi, gemide ihtiyaç duyulan basınçlı havayı üretebilmek için dizayn edilen devredir. Enerji değişik yöntemlerle depolanabilir (biriktirilebilir) ya da taşınabilir; endüstride en çok kullanılan yöntemler elektrik, hidrolik ya da basınçlı hava sistemleridir.

Basınçlı Hava

Mutlak basınç: Mutlak sıfırı ve aynı zamanda mutlak vakumu referans alan basınç değeridir.
– Aktuatör: Güç uygulayan herhangi bir pnömatik aygıttır(örneğin bir silindir ya da motor).
– Atmosfer basıncı: Atmosferin (belirli koşullar altında ölçülen) mutlak basıncıdır.
– Kapalı çevrim sistemi: Aktüatörlerden çıkan havanın kompresör girişine geri döndürüldüğü kapalı basınçlı sistemdir.
– Kondensat (yoğuşum): Hava içindeki su buharının (nemin) sıcaklık düşmesi ya da basınç artışı sonucunda oluşan sıvıdır (Yağlı kompresörlerde bu sıvıya kompresör çıkışına kaçan yağ zerreleri de karışır.).
– Manometre basıncı (efektif basınç): Atmosfer basıncının referans alan (atmosfer basıncının üstündeki) basınç, bar cinsinden ölçülendirilir.

Basınçlı Hava Önemi
Kullanıcının kendisine en uygun basınçlı hava sistemini kurması ve yüksek bir verimlilikle çalıştırabilmesi için yardımcı olmak amacıyla İngiliz Basınçlı Hava Topluluğu (British CompressedAirSociety, BCAS) “Basınçlı Hava Servislerinin Seçim ve Tesis Etme Kılavuzu” adı altında geniş kapsamlı yayını çıkarmıştır. Bu kılavuz geniş kapsamlı olmasına karşın konuları genel düzeyde ele alır. Dolayısıyla kullanıcıya, basınçlı hava tesisindeki her bir donanımın yerleştirilmesi ve çalıştırılması konusundaki son kararını vermeden önce o donanımın üreticisine ya da satıcısına danışması tavsiye edilir.

Basınçlı hava kaynağı olan kompresörün ve yardımcı donanımın seçimine, çalıştırılmasına ve bakımına özel dikkat gösterilmelidir. Birçok durumda, basınçlı hava sistemi tesisin başta gelen enerji tüketicisidir ve basınçlı hava sistemindeki verimliliğin düşmesi tesisin enerji sarfiyatını önemli oranda artırır.

Basınçlı Hava Çeşitleri
Genel anlamda pnömatik sözcüğü, hava ile denetimin ve çalışmanın tüm alanlarını belirgin olarak tanımlamaya yetmez. Yeni tekniklerin ortaya çıkması, ortak uygulama alanlarını bölmüştür. Pnömatiğin değişik sektörleri için birçok tanımlama varsa da basınç kriterini esas alarak uygulama alanlarını gruplara ayırmak pratikte kabul görmüş bir yaklaşım olmuştur. Bu yaklaşıma göre aşağıdaki değerleri inceleyiniz.

– Negatif basınç (vakum) pnömatiği:Basınç aralığı (mmHg): 0≤Pg≤760
– Düşük basınç pnömatiği: Basınç aralığı (bar): 0 ≤Pg≤ 1,5 sadece kumanda sistemlerini kapsar. Kullanılan elemanların statik veya dinamik olması önemli değildir.
– Normal basınç pnömatiği: Basınç aralığı(bar): 1,5 ≤Pg≤ 16 çalışma ve denetim elemanlarını içeren geleneksel pnömatiktir.
– Yüksek basınç pnömatiği: Basınç aralığı(bar) : Pg> 16

Basınçlı Hava Tüpleri (AirRecevier)
Hava tüpü kompresör çıkışındaki basınç dalgalarını absorbe eder, düzgün, aniden değişmeyen hava basıncı sağlar. Kompresör kapasitesini aşan ani hava taleplerinin karşılanabilmesi için gereken miktarda havayı depolar. Hava tüpü kapasitesi kompresör kapasitesine ve hava talebinin şekline bağlı olarak belirlenir. Hava deposunun litre olarak kapasitesi kompresörün litre/saniye olarak kapasitesinin 6 katından 10 katına kadar seçilebilir.

Hava deposunun ikinci faydası, hava içindeki nemin yoğuşmasını ve oluşan yoğuşumun (kondenstatın) boşaltılmasını kolaylaştırır. Nemin yoğuşması sonucunda hava deposu dibinde toplanan suyu traplar (otomatik tahliye aygıtları) vasıtasıyla sistem dışına atar.

Basınçlı Hava Tüpü Kesiti

Hava deposu mümkünse en soğuk yere yerleştirilmelidir. Ortam havası korozyon yapıyorsahava deposunun özel bir astar boya ile boyanması gerekir. Gerekirse hava deposu yapılmadan önce depo üreticisinden yada distribütöründen tavsiye istenmelidir. Hava deposunun üzerinde emniyet valfi, manometre, kontrol deliği, boşaltma (drenaj) deliği ve tanıtıcı plaket olmalıdır. Deponun destek (taşıma) ayakları olmalıdır. Hava deposu basınçlı hava tesisindeki yerine depo gövdesinin tamamına erişecek ve inceleyebilecek şekilde monte edilmelidir. Hava deposu standartlara (talimatnamelere) uygun olmalıdır.

Basınçlı Hava Tüpü

Doldurulan hava tüplerinin dolum ağızlarındaki yapılarında, kompresörlerden gelen dolum hattı için bir giriş, fazla basınçta atan güvenlik vanası, ana makine ilk hareket için verilecek olan devrenin çıkışı ve vanası, manometre ve üretilen havanın kollara ayrılacağı kolektöre giden bir çıkış ağzı bulunur.

Basınçlı Hava Tüpü Elemanları

Basınçlı Hava Tesisatında Kullanılan Borular
Tesisatın kurulumunda kullanılacak boruların seçimi ve tesisatın montajı esnasında Loyd kurallarına uyulmalıdır.

Ana Boru Şebekesinin Kurulması
Ana boru şebekesinin maliyeti basınçlı hava sisteminin tesis maliyetinin yüksek bir kısmını oluşturur. Boru çapını küçük seçmek yatırım maliyetini düşürür ama sistemdeki basınç kaybı boru çapı küçüldükçe büyüdüğü için basınçlı hava sisteminin işletme maliyeti yükselir. Sonuç olarak boru çapını küçük seçerek yapılacak maliyet tasarrufu kısa bir süre sonra basınç kayıplarından ileri gelen işletme maliyeti artışının altında kalarak anlamını yitirebilir.

Yeni ya da yeniden düzenlenen basınçlı hava sisteminin boru yerleşimi (buhar, su, yangın vb.) öncelikli olarak planlanmalıdır aksi takdirde, ana boru şebekesinin diğer boru şebekeleri dolambaçlı yapılması gerekir ki bu da basınç kayıplarının artmasına yol açar. Ana boru şebekesi, gerekirse zemin altından tavan seviyesine kadar herhangi bir seviyede olabilir. Kolay servis ve kondensat boşaltma (drenaj) yapılabilmesi ve kolay erişilebilmesi açısından, ana boru şebekesinin yüksek seviyede (zeminden yukarıda) olması avantajlıdır. Ana boru şebekesinin kullanım alanı sarması ve direkt bağlantılı olması sağlanmalıdır. Basınç kayıplarının düşük tutulabilmesi için çember hava şebekesi büyük eğrilik yarıçaplı bükümlerden yapılmalıdır.

Ana boru şebekesinin akış yönüne doğru yaklaşık %1 eğimli yapılması ve uygun aralıklarla, tersine eğim verilerek ilk seviyesine getirilmesi gerekir. En düşük seviyelerde boşaltma (tahliye, drenaj) cepleri olmalı ve bu noktalardan boşaltma valfleri ya da aygıtları vasıtasıyla kondensat (su veya su/yağ karışımı) boşaltılabilmelidir.

Basınçlı Hava Boru Malzemesinin ve Çapının Belirlenmesi

Çelik borular:Basınçlı hava sisteminde kullanılacak çelik boruların standartlara uygun siyah ya da galvanizli borular olması gerekir. Ek olarak korozyon (paslanma, aşınma) direnci düşük boru kullanımından kaçınılması tavsiye edilir.

ABS borular:ABS korozyona uğramayan (korozyon direnci olan, paslanmaz, aşınmaz, bozulmaz) ve zehirli olmayan bir polimer malzemedir. ABS’nin dayanıklı, boru olarak şekillendirmeye elverişli olması, basınçlı hava iletiminde özellikle kullanılmasına yol açmıştır. ABS boruların da kullanılma sıcaklığı sınırlıdır. Dolayısıyla ABS boru kullanmadan önce sıcaklık sınırlamaları ve ilgili diğer koşullar açısından üreticisine veya distribütörüne danışmak gerekir. ABS boru sisteminin çalışma basıncı 20°C’de 12.5 bar ve 50°C’de 8 bardır. 20°C ve 50°C arasında kullanma basıncı değerleri, boru üreticisinin verdiği basınç ve sıcaklık değerleri ile karşılaştırılmalıdır.

Bakır borular:Ana boru şebekesinde 40 mm boru (iç) çapına kadar bakır boru kullanılabilir. Borular ve fittingsler en yüksek çalışma basıncına uygun olmalıdır. Bakır borular kolayca uydurulabilir ve büküm elemanlarının kullanılabilmesi dolayısıyla gerekli fittings (rakor, nipel vb.) sayısı azaltılabilir.

Metrik (mm) İnç Et Kalınlığı (mm)
15 1/2″ 2,3
20 3/4″ 2,3
25 1″ 2,9
32 11/4″ 2,9
40 11/2″ 2,9
50 2″ 3,2

Ana boru şebekesi ve branşmanların boru çapı, izinverilen en yüksek hava akış hızı ve boru içindeki sürtünmeden ileri gelen basınç düşümü esas alınarak belirlenir. Ana boru şebekesindeki boru çapları belirlenirken basınçlı hava sistemine gelecekte yapılabilecek eklemeler (kompresör eklenmesi,kullanılan hava debisinin artması vb.) dikkate alınmalıdır.Ek olarak aşırı basınç düşümü özellikle uzun boru hatlarından kaynaklanır ve yüksek hava akış hızı, havanın içindeki nemin (suyun) tutulamayıp borular içinde hava ile birlikte akmaya devam etmesine yol açar.Boru hatlarının büyük bir çoğunluğunda ek sürtünme ve çarpma (yön değiştirme, daralma, genişleme) kayıplarına yol açan dirsekler (bükümler) ve valfler yer alır.

Kaynak: MEGEP

Yorum Yazınız

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir